Behoud Hovenierswoning, Van Zijstweg 51

De Van Zijstweg heette vroeger het Klein Lijnpad en kwam al vroeg op de kaarten van Utrecht voor. Er was al eeuwenlang bebouwing. Het pad werd later doorsneden door de aanleg van het Merwedekanaal, voltooid in 1892. In 1927 werd langs de weg de Veilinghaven aangelegd.

Zie ook

Bijlage(n)

De woning uit 1875 is in 1927 in de stijl van die tijd verbouwd. Het was toen afgelopen met de land- en tuinbouw in het gebied. Achter het huis kwam een industriegebied, later de Jaarbeurs. De hovenierswoning op nummer 51 is het laatste pand dat resteert van de oorspronkelijke bebouwing in het gebied, waar veel boerderijen en tuinderswoningen stonden.

De koestal en hooizolder werden bij de woning getrokken en tot woon- en slaapkamers verbouwd. Het interieur is kenmerkend, met veel art-deco elementen, een bijzonder fraai trappenhuis, keuken, bedsteden en kasten, alles tot in detail in de oude staat bewaard. De monumentale waarde werd pas in 1998 bekend, na het overlijden van de laatste bewoonster Mien de Groot. Zij weigerde mee te werken aan verhuizing ten gunste van de Jaarbeurs en liet geen medewerkers van de gemeente binnen. In eerdere bestemmingsplannen is daarom geen rekening gehouden met de waarde van het huis.

Iets verderop, ten westen van het later gegraven Merwedekanaal stond de boerderij van de familie Jongerius. Deze werd in de dertiger jaren vervangen door een moderne villa, met tuin, kantoor en fabriekshallen. Hier vond een ingrijpende renovatie plaats. Langs de vernieuwde Veilinghaven en het Merwedekanaal is nu een interessante concentratie van erfgoed aanwezig, dat bij elkaar goed de verschillende stadia van ontwikkeling weergeeft: varend erfgoed in de vorm van oude schepen, een havenloods met de ligplaats voor het Statenjacht, zandtrechters en een havenkraan, de hovenierswoning en het Jongeriuscomplex. De Commissie Cultureel Erfgoed van de Vereniging Oud-Utrecht pleit niet alleen voor behoud van de hovenierswoning, maar ook voor meer ruimte er omheen, opdat het erfgoed in de havenstrook beter tot zijn recht komt.

Tekst: Marten Hoekstra
Foto's: Marcella Dorigo

Verdere ontwikkelingen

In 2002 verscheen in het tijdschrift Oud-Utrecht een artikel over de woning.

Op 20 oktober 2011 heeft de vereniging Oud-Utrecht een brief geschreven aan de gemeente naar aanleiding van de plannen om de van Zijstweg te verbreden. Daarbij zou er geen ruimte meer zijn voor de hovenierswoning. De commissie werkt samen met het buurtcomitee en de wijkraad, die ook de woning willen behouden. In een brief van 2 januari 2012 gaf de gemeente een reactie. Op 7 juli verscheen in het AD een interview met Jan Hoogerland en Marten Hoekstra, beide lid van de Commissie Cultureel Erfgoed van Oud Utrecht. Oud-Utrecht heeft, met de Bond Heemschut en het Cuijpersgenootschap op 5 november 2012 een brief met een zienswijze aan de gemeente geschreven, waarin een alternatief tracee van de weg wordt voorgesteld. Tevens werd voorgesteld de woning op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.

Op dit moment is er nog geen beslissing genomen over de aanleg van de weg.

Afdrukken

Oktober 2014: Huiskamercafé 'Mila & Mien'

Buurtbewoners hebben een plan gemaakt voor herbestemming van de hovenierswoning aan de Van Zijstweg: het huiskamercafé 'Mila & Mien'. De initiatiefnemers hebben een kleinschalige ontmoetingsplek voor ogen, waar ouders en kinderen die rond de Veilinghaven en het Merwedekanaal wonen elkaar ontmoeten, kinderen kunnen spelen in de huiskamer en de boomgaard naast het huis.

Het gaaf bewaarde interieur van de woning wordt daarbij behouden en draagt tot de huiselijke sfeer bij. Er komt plek voor foto's en ander materiaal dat herinnert aan de tijd dat in het gebied, waar nu het kanaal, de haven en de Jaarbeurs zijn, tuinbouw plaatsvond. De hier gevestigde hoveniers ventten tot in de vorige eeuw hun hier verbouwde groenten en fruit in de nabij gelegen stad uit.

Oud-Utrecht heeft aan de gemeente voorgesteld de woning uit 1875, met het interieur uit de jaren '20 jaren als monument te beschermen. Er is echter nog steeds geen beslissing genomen over de toekomstige breedte en ligging van de Van Zijstweg. Die moet voor hoogwaardig openbaar vervoer geschikt gemaakt worden. Toen de gemeente het pand na het overlijden van de bewoonster Mien de Groot in 1998 aankocht werd in verband met met de wegverbreding een sloopbesluit genomen. Dit zonder dat de monumentale waarde was onderzocht. Mien liet namelijk niemand binnen, omdat ze de gemeente en de Jaarbeurs niet vertrouwde. Sindsdien wordt de woning anti-kraak bewoond. In 2004 werd er een meisje geboren: Mila (vandaar de toekomstige naam).

Buurtbewoners en Oud-Utrecht verzetten zich tegen de sloop van de woning om de Van Zijstweg te verbreden. De verbrede weg komt dan pal langs de haven te liggen. Terwijl de woning met de boomgaard en groenstrook, de antieke havenkraan, havenloods en varend erfgoed in de vorm van oude vrachtschepen juist een omgeving kunnen zijn om van het drukke stadsgewoel op adem te komen.