Redigeren is keuzes maken. Nemen we aangeboden teksten integraal over of korten we ze in? Handhaven we de stijl van de oorspronkelijke schrijver of gooien we ons eigen sausje er overheen? Spreken we onze lezers aan met het formele ‘u’ of het informele ‘jij’? En welk taalniveau hanteren we? Op dit soort vragen proberen we iedere twee maanden een passend antwoord te vinden. We zijn blij dat we daar nu bij worden geholpen. Enige tijd geleden heeft er een lezersonderzoek plaatsgevonden, waar we elders in deze nieuwsbrief op ingaan. Gelukkig wordt de nieuwbrief goed beoordeeld, al zou hij volgens sommigen wat korter mogen. Dat is deze keer helaas nog niet gelukt. 

Nacht van de Utrechtse Geschiedenis 2026 op 10 oktober

Kaartverkoop begonnen

De kaartverkoop voor de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis is begonnen. Leden van Oud-Utrecht krijgen vijf euro korting op de entreeprijs. We hopen dat jij erbij bent op 10 oktober! Op maar liefst twaalf historische locaties in de binnenstad kun je terecht voor activiteiten rond het thema Lichaam & Geest.

Van mini-colleges en workshops tot stadswandelingen, rondleidingen en muziek: er is voor ieder wat wils. In het Academiegebouw is traditiegetrouw een rijk programma vol (flits)lezingen gepland. Zo vertelt Suzanna Jansen over haar essay voor de Maand van de Geschiedenis en studenten van de Universiteit Utrecht geven flitslezingen over hun onderzoeken. Ook verschillende stadsarcheologen zijn van de partij. Sociaal geograaf Leo Paul vertelt het onbekende verhaal van de Utrechtse verbeterhuizen: particuliere gevangenissen, waar je terecht kon komen als een familielid een verzoek tot opsluiting had ingediend bij het gezag. 

Bekijk het volledige programma op de website van de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. 

Polsbandjes en restaurantactie

De Nacht begint om 19.00 uur. Dit jaar kun je je polsbandje op vier locaties ophalen. Bij Museum Speelklok en de Winkel van Utrecht kan dit zelfs al overdag. Als je de Nacht echt goed (voor je lichaam én geest) wil beginnen, dan biedt de restaurantactie soelaas. Je kunt starten met een heerlijke historisch menu bij Union House, Huize Molenaar en Hofman Café. Je krijgt in het restaurant (op vertoon van je ticket) je polsbandje en je bent gegarandeerd op tijd klaar om aan de Nacht te beginnen: met een goed gevulde maag en zonder stress of in de rij te staan!

Afsluiting met bijzonder concert in de Domkerk

Zoals elk jaar eindigt de Nacht met een bijzonder concert in de Domkerk. Eerder op de avond staat Dekoor hier al op de planken. Dit is een close harmony koor van dertig jonge Utrechtse muzikanten. Daarnaast verzorgt de Utrechtse band Solo een intiem optreden. Aan Blaudzun de eer om deze Nacht van de Utrechtse Geschiedenis op een onvergetelijke manier af te sluiten.

Vrijwilligers gezocht

Kom jij het Nachtteam versterken?

Vrijwilligers zijn essentieel voor het slagen van de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis. Heb jij tijd en zin om mee te helpen? We hebben bijvoorbeeld mensen nodig die tickets scannen, polsbandjes uitdelen en deelnemers begeleiden en informeren. Stuur een mailtje aan onze vrijwilligerscoördinator Lotte Melkert. Vermeld hierbij je naam en je telefoonnummer, dan neemt Lotte spoedig contact met je op.

Wijkentour Leidsche Rijn op 12 september

Op zoek naar het Romeinse verleden

Ga op zaterdag 12 september mee op ontdekkingstocht door het bijzondere verleden van Leidsche Rijn! Tijdens de tweede wijkentour van dit jaar staat de Limes centraal: de voormalige grens van het Romeinse Rijk, die tweeduizend jaar geleden dwars door Nederland liep. Dit jaar vieren we dat de Limes vijf jaar de status van Unesco Werelderfgoed heeft.

Met als startpunt de Maximus Brouwerij is de geschiedenis op drie verschillende manieren te beleven. Je kunt kiezen voor een historische fiets- of wandeltocht met Erik Graafstal, archeoloog bij de gemeente Utrecht, een rondleiding in Castellum Hoge Woerd en - speciaal aanbevolen voor (groot)ouders en (klein)kinderen - een spannende soundgame. 

Natuurlijk valt er ook iets te proeven: alle deelnemers kunnen genieten van speciaal limesbrood, door Bakkerij Vroeg gebakken volgens historisch recept. De dag wordt afgesloten bij Brouwerij Maximus.

Meer informatie over de wijkentour Leidsche Rijn op zaterdag 12 september is te vinden op onze website. Meedoen is gratis, maar aanmelden is wel vereist en vorige edities waren snel volgeboekt.

Wijkentour Lombok & Nieuw Engeland op 27 september

Ondergedompeld in de immigratiegeschiedenis

De wijk Lombok ontstond in 1887 en kent een rijke historie. Tijdens deze wijkentour nemen lokale gidsen je op 27 september mee voor wandelingen langs erfgoed en markante plekken met interessante verhalen. De Asch van Wijckschool, Assoenna Moskee, buurttuin De Wilgenhof en Majellakerk doen mee. Zo ontdek je Lombok door de ogen van de wijk. 

In de jaren zestig en zeventig vestigden zich vele arbeidsmigranten in de wijk. Sinds 2024 staat in het Majellapark een kunstwerk dat een eerbetoon is aan alle arbeidsmigranten die in die tijd in de Utrechtse industrie werkten, en aan hun families. De organisatoren willen jaarlijks aandacht schenken aan deze kleurrijke geschiedenis en verhalen. 

Je kunt kiezen uit drie verschillende historische wandelingen. De eerste, Engelstalige, gaat in op de verhalen en initiatieven vanuit de gemeenschap. De tweede treedt ook letterlijk in de voetsporen van gastarbeiders en laat wijkbewoners aan het woord over hun ervaringen. De derde laat zien hoe het koloniale verleden, de opkomst van industriële reuzen als Douwe Egberts en Jaffa, en de rijke migratiehistorie van de wijk onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Tussen de middag is er gelegenheid om te picknicken en om verschillende exposities te bezoeken. Bij de Van Asch Van Wijckschool wordt een creatieve activiteit georganiseerd. De dag wordt afgesloten bij het kunstwerk in het Majellapark. Een dabke-groep zorgt voor een fijne muzikale omlijsting.

Erfgoed verbindt! Daarvan is de historische vereniging Oud-Utrecht overtuigd. Oud-Utrecht is daarom initiatiefnemer van de wijkentour, waarbij de vereniging organisaties en bewoners ondersteunt bij het opzetten van activiteiten rond geschiedenis en erfgoed. Dat gaat van historische wandelingen en fietstochten onder leiding van een gids, tot pubquizzen en aansluiting bij specifieke gebeurtenissen in een wijk.

Na de wijkentours naar Wittevrouwen, Leidsche Rijn, Lombok & Nieuw Engeland volgen nog:

• zaterdag 24 oktober - Overvecht
• zaterdag 7 november - Oog in Al
• zaterdag 12 november - Kanaleneiland

Open Monumentendag op 12 september

Een weekend vol erfgoed

Hoe staat het Utrechts erfgoed ervoor? Wordt het voldoende beschermd en is het weerbaar? Of moet er nodig een schepje bovenop? Over deze en andere vragen organiseert Oud-Utrecht in het weekend van Open Monumentendag verschillende activiteiten: een historisch café op vrijdag, een uitgebreid programma in het Stadhuis op zaterdag en een fietstocht op zondag, waar we de stand van het erfgoed met eigen ogen bekijken.

We beginnen vrijdag 11 september met het historisch café waar Lieve Baetens, directeur Volksbuurtmuseum ingaat op het belang van erfgoed in de volksbuurt. Op zaterdag 12 september is Oud-Utrecht te gast in het Stadhuis. Daar organiseren we lezingen en presentaties. We richten de schijnwerpers op diverse erfgoedlocaties in de stad. Denk aan de Amsterdamse schoolwoningen in Tuinwijk, Wijk C of de iconische Verkeerstuin. Er is een mooi gevarieerd programma van flitslezingen over bedreigd, gered en in elk geval heel weerbaar erfgoed. Verder verzorgen in het Stadhuis tekenaars van de Inktpot een inloop-workshop en is ook Utrecht Time Machine de hele dag present. Last but not least volgt op zondag 13 september een fietstocht langs bedreigd en gered erfgoed in de stad. Inschrijven kan nog!

Historische cafés en lezingen

Bedreigd erfgoed

Historisch café op vrijdag 11 september met Lieve Baetens

Op de vooravond van Open Monumentendag, vrijdag 11 september, geeft Lieve Baetens, directeur-bestuurder van het Volksbuurtmuseum, een historisch café over het belang van het erfgoed van de volksbuurt. Aan de hand van de collectie en verhalen uit het Volksbuurtmuseum laat zij zien hoe het dagelijks leven van vroeger in Wijk C onderdeel is van de geschiedenis van de stad. Het gaat om verhalen over wonen, werken, armoede, saamhorigheid, verandering en veerkracht. Thema’s die niet alleen iets vertellen over het verleden, maar ook raken aan actuele vragen over stedelijke ontwikkeling, sociale ongelijkheid en gemeenschapszin.

Het historisch café vindt plaats op vrijdag 11 september in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 18.15 uur. Het historisch café is gratis te bezoeken, wel fijn als je je vooraf aanmeldt via de website.

Na afloop is er gelegenheid bij te praten tijdens een Domborrel bij Meneer Potter.

Roze Zaterdag in 1998 met ouders die hun queerkinderen steunen (HUA)

Utrecht in de queergeschiedenis van Nederland

Lezing op woensdag 30 september met Marijke Huisman

Toen Nederland in 2001 als eerste land het (burgerlijk) huwelijk openstelde voor paren van gelijk geslacht, leek de emancipatie voltooid. Seksuele vrijheid en diversiteit groeiden uit tot speerpunten van de nationale identiteit, maar toch biedt de Canon van Nederland geen plaats voor lhbtqia+ geschiedenissen. Tijdens een lezing op woensdag 30 september belicht Marijke Huisman het werk dat queeractivisten de afgelopen eeuw verzetten om hun ‘eigen’ geschiedenis te definiëren en zichtbaar te maken, met speciale aandacht voor de rol van Utrecht en Utrechtenaren in opeenvolgende versies van de queer geschiedenis van Nederland.

Marijke Huisman is universitair docent Publieksgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en publiceerde onlangs Queer geschiedenis van Nederland. De strijd om een eigen verleden. Zij is redactielid van het Jaarboek Oud-Utrecht en vrijwilliger bij Queer U Stories.

De lezing vindt plaats op woensdag 30 september in het Bartholomeus Gasthuis. Zaal open: 19.00 uur, aanvang: 19.30 uur. Toegang €7,50 exclusief consumpties, €12,50 inclusief consumpties. Kaartjes zijn te koop via de website.

De Stem des Volks Utrecht bij een onbekende gelegenheid 

op de Stadhuisbrug rond 1950 (Het Utrechts Archief)

Een eeuw strijdliederen in Nederland: van arbeidsrecht naar antiracisme

Historisch café op vrijdag 9 oktober met Laurens Ham én Stem des Volks Utrecht

Van arbeidersrecht tot anti-apartheid, van feminisme tot pacifisme: alle grote activistische thema's van de afgelopen eeuw zijn in muziek bezongen. Bij vrijwel alle demonstraties is muziek te horen en zeker in de twintigste eeuw kwam die muziek vaak van strijdkoren. Hoe zat de muziek van die koren in elkaar? Waarom werden ze zo populair vanaf de jaren zeventig? En wat is de toekomst van strijdkoren?

Tijdens het historisch – en dit keer ook muzikaal - café op vrijdag 9 oktober gaat protestliedexpert en schrijver van Op de Vuist Laurens Ham in op de geschiedenis van het strijdlied in Nederland en daarbuiten. Stem des Volks Utrecht, een van oorsprong socialistisch koor dat al 95 jaar bestaat, zingt de bijbehorende liederen. 

Het historisch café vindt plaats op vrijdag 9 oktober 2026 in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 18.15 uur. Het historisch café is gratis te bezoeken, wel fijn als je je vooraf aanmeldt via de website.

De overgave van Utrecht aan Lodewijk XIV op 30 juni 1672 door Lambert de Hondt (Centraal Museum Utrecht)

Lodewijk XIV in Utrecht

Lezing op woensdag 28 oktober met Wout Troost

Utrecht heeft verschillende malen Franse koningen op bezoek gehad – hetzij als overheerser, hetzij als gast. Samen met Alliance Française Utrecht onderzoekt Oud-Utrecht de komende tijd wat ze precies kwamen doen en hoe moderne historici aankijken tegen hun verblijf en dat van hun troepen. 

De eerste activiteit is een lezing door Wout Troost op 28 oktober over de verovering van Utrecht door Lodewijk XIV in het rampjaar 1672. Lodewijk wilde doorstoten naar het hart van de Republiek, maar werd tegengehouden door de Waterlinie. Hij bleef daarom met zijn leger in Utrecht steken. Wat betekende dat voor de stad en hoe wordt deze periode in beschreven in de geschiedenisboeken, zowel in Frankrijk als in Nederland?

Wout Troost (1946) studeerde geschiedenis in Leiden. Naast zijn werk als leraar geschiedenis verrichte hij historisch onderzoek. In 1983 promoveerde hij op de Ierse politiek van stadhouder-koning Willem III.

De lezing vindt plaats op woensdag 28 oktober in het Bartholomeus Gasthuis. Zaal open: 19.00 uur, aanvang: 19.30 uur. Toegang €7,50.- exclusief consumpties, €12,50 inclusief consumpties. Kaartjes zijn te koop via de website.

Communities

Community Kaarten van Utrecht

Op bezoek bij Het Utrechts Archief

Op 21 mei bezocht de Community Kaarten van Utrecht Het Utrechts Archief. Vooraf had Victor Lansink van het Utrechts Archief ons gevraagd welke kaarten we graag wilden zien. Het antwoord was eenvoudig: verras ons met kaarten door de eeuwen heen. En dat gebeurde ruimschoots.

Het Utrechts Archief had er zichtbaar werk van gemaakt. In ongeveer twee uur tijd reisden we langs een indrukwekkende reeks kaarten, zorgvuldig per eeuw gepresenteerd. We begonnen in de zestiende eeuw en eindigden in de twintigste. Op tafel verschenen ware kunstwerken: van bekende makers zoals Van der Monde en Berlage tot kaarten van onbekende herkomst, van sober zwart-wit tot rijk gekleurd en van meer kunstzinnig tot verrassend feitelijk.

Oud-Utrecht zet communities op. Er zijn er inmiddels al vier: Middeleeuwen, Kaarten van Utrecht, Moderne geschiedenis en Muziekgeschiedenis van Utrecht. In een community zijn mensen met een gezamenlijk doel, of gedeelde interesses en ideeën verbonden, en communiceren of werken ze met elkaar om samen meer te weten of te kunnen dan ieder afzonderlijk. Dat kan fysiek, digitaal of in combinatie. Met deze ontwikkeling sluiten we aan bij de beleidskoers die eerder is ingezet en waarbij we de leden op andere manieren bij de vereniging willen betrekken. Meer informatie is te krijgen via bestuur@oud-utrecht.nl.

Het jubilerende koor Stem des Volks Utrecht

Tijdschrift Oud-Utrecht: oktobernummer in de maak

Het zomernummer van Tijdschrift Oud-Utrecht ligt bij sommigen misschien nog op de stapel vakantiepost. Toch is het de moeite waard hem daaruit te halen. Er staan interessante artikelen in over Tuinderij De Aardvlo op landgoed Amelisweerd en over arbeiders bij de Philips Lasstavenfabriek op Lage Weide. Dat laatste artikel, mede mogelijk gemaakt door het Media Fonds Provincie Utrecht, is ook online te lezen als pdf. Ondertussen is het oktobernummer al in de maak. Daarin schrijft Ries Adriaansen over het jubilerende koor Stem des Volks Utrecht, dat ook te horen is tijdens ons historisch café op 9 oktober. Joris Versteeg schetst het bijzonder levensverhaal van Alexander Hagopian, filiaalhouder van Perez Tapijten aan de Korte Jansstraat. En wat deed Anton Geesink met kunstenaar Yves Klein?

Chris Vlam en consultatiebureau Wit-GeleKruis Utrecht, 1950 (Het Utrecht Archief)

Podcast Oud-Utrecht: Chris Vlam over het ontstaan van kruisverenigingen

Begin september komt de volgende editie van de Podcast Oud-Utrecht uit. Deze aflevering slaat een brug tussen het themanummer (Volks)gezondheid van Tijdschrift Oud-Utrecht, de tentoonstelling 'Zorg achter de voordeur' in het Volksbuurtmuseum en de Maand van de Geschiedenis 2026, die als thema 'Lichaam & Geest' heeft. Promovenda Chris Vlam van de onderzoeksgroep Economische en Sociale Geschiedenis, Universiteit Utrecht, vertelt over het ontstaan van kruisverenigingen. Begin twintigste eeuw kreeg bijna elke Utrechtse gemeente een eigen Groene of Wit-Gele Kruisvereniging. Ze zorgden voor gezondheidsvoorlichting, wijkverpleging, kraamverzorging en consultatiebureaus.

Resultaten lezersonderzoek binnen

Dit voorjaar voerde onderzoeker Miriam Zwaan onder de leden van Oud-Utrecht een lezersonderzoek uit. Daarin stond centraal hoe de leden de verschillende communicatie-uitingen van de vereniging ervaren: het tijdschrift, het jaarboek, de nieuwsbrief en de website. Maar liefst 500 leden, zo’n 20 procent van ons ledenbestand, nam de moeite de enquête in te vullen. Dank daarvoor!

De belangrijkste conclusie van het lezersonderzoek is dat Oud-Utrecht er sterk voor staat wanneer het gaat om communicatie. De leden gebruiken de meeste uitingen intensief en de waardering ervoor is gemiddeld enorm hoog. 

Het rapport bevat uiteraard ook een aantal aanbevelingen. Het bestuur gaat daar in het aankomende najaar over in gesprek met de redacties en commissies, om zo tot gerichte acties te komen.

Het volledige onderzoek is hier te vinden.

Oproep

Denk mee over een tentoonstelling in het Centraal Museum

Het Centraal Museum en Oud-Utrecht verkennen de mogelijkheid om samen een tentoonstelling te maken over onze stadsgeschiedenis. De inhoud ligt nog helemaal open. Daarom nodigen we leden graag uit om mee te denken. 

We zoeken verrassende ideeën met een nieuw perspectief op de Utrechtse geschiedenis, gebaseerd op (of in dialoog met) de collectie van het Centraal Museum. Het kan gaan om onderwerpen die al sterk vertegenwoordigd zijn in de collectie, maar ook om hiaten – in de verzameling of in de geschiedschrijving van Utrecht. Mooi zou zijn een combinatie van maatschappelijke urgentie en wetenschappelijke relevantie. Bij voorkeur is de tentoonstelling ook aantrekkelijk voor de focusdoelgroep van het museum: 25 tot 45-jarige ‘Culturele Alleseters’ en ‘Startende Cultuurspeurders’.

Heb je een idee? Stuur je voorstel naar bestuur@oudutrecht.nl.

Rondleiding op 20 september

Nogmaals in de voetsporen van Dirkje Kuik

Tijdens de Grote Excursie op 20 juni was het moeilijk kiezen tussen verschillende rondleidingen. Misschien heb je toen die van Dirkje Kuik moeten missen of wil je graag nog meer weten over haar leven en werk... opgelet! Op 20 september kan worden deelgenomen aan een (openbare) rondleiding van Kuik-kenner Marijke van Dorst, met voordrachten van Marjan Volbeda. Meer informatie is te vinden op de website.

Ook gratis deze nieuwsbrief ontvangen?

Deze nieuwsbrief is een gratis service van onze vereniging. Als je deze nieuwsbrief interessant vond, dan ken je vast wel iemand die dat ook vindt. Stuur deze nieuwsbrief eens aan haar of hem door.

Je kunt Oud-Utrecht ook volgen op: