nieuwsbrief nummer 55, Januari 2020

In deze nieuwsbrief
Gelukkig Nieuwjaar | Herhaling van de presentatie van het Stegenboek | Lezing en bezoek aan Dromen in Beton | Van der Monde-lezing 2020: De ommuurde stad | Historische cafés | Lezing 100 jaar Douwe Egberts in Utrecht | Lezing Blijven zingen of zwijgen? | Grote Excursie naar Vijfheerenlanden | Tips: website, tentoonstelling, lezen | 30 jaar Gilde Utrecht | Agenda


Gelukkig Nieuwjaar
 
Bestuur en vrijwilligers van Oud-Utrecht wensen iedereen een voorspoedig 2020. Wij denken nog even terug aan de vele activiteiten, die in 2019 zijn uitgevoerd:
  • Van der Monde-lezing Utrecht bouwt 1945-1975.
  • Veiling van Atlas Coenen voor leden van onze vereniging.
  • Grote Excursie naar Zijdebalen en Rotsoord Industrielandschap aan het water.
  • Tweede Nacht van de Utrechtse Geschiedenis met als thema: Zij/Hij/Wij.
  • Presentatie van het jaarboek 2019 Utrecht in 1919: traditie en vernieuwing.
  • Presentatie van het Utrechtse Stegenboek Tussen Zwaansteeg en Achterom.
Natuurlijk waren er ook de historische cafés, de overige lezingen en excursies, bezoeken aan musea, het tweemaandelijkse tijdschrift met het themanummer over Lust en liefde in Utrecht. We namen afscheid van Maurice van Lieshout en verwelkomden Arjan den Boer als eindredacteur van het Tijdschrift Oud-Utrecht. En we presenteerden een nieuwe website. We organiseerden weer een ledenwerfcampagne, nu is het gelukt om het tweeduizendste lid in te schrijven. En de vereniging groeit verder, het wordt dus gezellig druk op de bijeenkomst voor nieuwe leden die we binnenkort organiseren.

Dat we het nieuwe jaar vol energie beginnen leest u in deze nieuwsbrief, op onze website, op facebook, twitter en instagram. Noteer alvast de data voor een nieuwe reeks activiteiten. 
Herhaling presentatie Stegenboek

Wegens een te groot succes van het Historisch Café over het Stegenboek van Bert Poortman, gaat deze op herhaling. Woensdagavond 15 januari om 19.30 houdt Bert Poortman in de Smeezaal van het Bartholomeus Gasthuis nogmaals een lezing over zijn stegenboek Tussen Zwaansteeg en Achterom. Het boek komt voort uit een onderzoek van de Commissie Cultureel Erfgoed naar de stegen van de oude stad. 

De zaal is open vanaf 19.00 uur. De toegang is gratis, maar graag wel van tevoren aanmelden via activiteiten@oud-utrecht.nl. Tijdens deze bijeenkomst kunnen leden één boek tegen de ledenprijs aanschaffen. Betaling via het afgeven van een eenmalige incasso. Buiten deze bijeenkomst kan dat via het bestelformulier. Niet leden kunnen het ook bij de boekhandel in Utrecht aanschaffen.
Dromen in Beton

Vereniging Oud-Utrecht biedt in samenwerking met het Centraal museum een verdieping op deze tentoonstelling aan. Conservator René de Kam geeft op donderdag 9 januari om 15.00 uur speciaal voor leden van Oud-Utrecht een lezing over de tentoonstelling. Aansluitend kunt u de tentoonstelling bezoeken. Er zijn 72 plaatsen beschikbaar. N.B. De entree is gratis maar als u een Museumjaarkaart of een BankGiro loterij VIP pas heeft, wilt u die dan meenemen.

Er zijn op donderdag 09 januari 2020 (van 15.00 -17.00) nog een aantal plaatsen beschikbaar. Aanmeldingen worden verwerkt in volgorde van binnenkomst. U dient zich per persoon aan te melden via de agenda op onze site.

 
De Catharijnesingel met de stadswal en de Smeetoren te Utrecht. Jan ten Compe, 1740-1760 (Centraal Museum).
Van der  Monde-lezing  2020

De ommuurde stad

Op dinsdag 11 februari 2020 vindt de 35e Van der  Monde-lezing plaats in de Pieterskerk in Utrecht. De lezing over de Utrechtse stadsverdediging zal worden verzorgd door René de Kam, conservator stadsgeschiedenis van het Centraal Museum. Op 20 juni 2020 opent in het Centraal Museum de tentoonstelling De ommuurde stad waarin de geschiedenis van de Utrechtse stadsverdediging wordt verteld. René de Kam zal in deze Van der Monde-lezing alvast een preview geven op de tentoonstelling en het onderzoek dat daaraan voorafging.

Als lid van de vereniging Oud-Utrecht kunt u zich voor de Van der Mondelezing 2020 aanmelden: dat gaat uitsluitend via  de agenda op onze site. De aanmelding voor leden start op vrijdag 31 januari 2020. Vanaf maandag 3 februari mogen ook niet-leden zich aanmelden. Er is een beperkt aantal plaatsen. Aanmeldingen worden verwerkt in volgorde van binnenkomst. U dient zich per persoon aan te melden.
Historisch Café

Uterechs praoten

Is het gesproken Stad-Utrechts (soms ook aangeduid als Oud-Utrechts) een dialect of gewoon een accent met een typische tongval? De Utrechtse journalist Ton van den Berg schrijft onder de naam Koos Marsman al enige jaren Uterechse columns in het Stadsblad, hij legt uit hoe het zit met onze eigen taal.

Waar het vandaan komt en waarom het Stad-Utrechts een taal was die alleen gesproken werd door het ‘gewone volk’, een vollekstoal. Een taal waar niet iedereen trots op was, maar die nu - populair gemaakt door cabaretiers als Herman Berkien en Tineke Schouten - identiteit biedt aan de ‘echte Utrechter’.

Het Historisch Café vindt plaats op 17 januari in de Smeezaal van het Bartholomeusgasthuis, Lange Smeestraat 40. Inloop vanaf 16.45 uur. De presentatie begint om 17.15. Toegang is gratis.
Historisch Café

Staffhorst, het Utrechtse drankenbedrijf sinds 1831

Rond 1831 streek de familie Staffhorst neer op het Vredenburg in Utrecht. De eerste Utrechtse Staffhorst werkte in het Rijksmilitair hospitaal op de Springweg en belegde zijn geld in cafés. Al zijn kinderen liet hij na zijn dood een café na.

In 1861 begon zijn zoon in één van de cafés een slijterij/wijnhandel. Dit is de start van inmiddels vijf generaties Utrechts gedistilleerd. De zaak wordt door de volgende generaties verder uitgebouwd en groeit uit tot een drankenbedrijf met een twintigtal slijterijen, wijnhandel en distilleerderij. De distilleerderij maakt, tot de verkoop in 1974, een groot assortiment aan Utrechts gedistilleerd waaronder verschillende jenevers, vieux, advocaat, brandewijn en vruchten op brandewijn. Ook Muziek Staffhorst komt voort deze Utrechtse middenstandsfamilie.

Bastiaan Staffhorst heeft in 2013 het oude ambacht van zijn voorvaderen nieuw leven in geblazen. Sindsdien heeft Utrecht weer zijn eigen Jenever en Gin. In het proeflokaal in de Sluiswachterswoning van de Muntsluis (naast Buurten in de Fabriek) kan je bij Staffhorst tegenwoordig leren hoe je zelf jenever en gin moet stoken. Tijdens het historisch café van 14 februari vertelt Bastiaan over meer dan 150 jaar Utrechtse familiegeschiedenis.

Het Historisch Café vindt plaats op 14 februari in de Smeezaal van het Bartholomeusgasthuis, Lange Smeestraat 40. Inloop vanaf 16.45 uur. De presentatie begint om 17.15. De toegang is gratis.
Historisch Café

Het Statenjacht, een uniek Utrechts zeilschip

Het Statenjacht d’Utrecht is een nauwkeurige historische reconstructie van een achttiende-eeuws admiraliteitsjacht, gebouwd op basis van originele tekeningen uit 1746. Nu ligt het Statenjacht afgemeerd in de Veilinghaven als drijvend stamppot-restaurant. In de zomer ligt het schip in de haven van Volendam. Bouwer en gebruiker komen vertellen over dit cultuurhistorisch monument. Natuurlijk over de geschiedenis van dit soort vaartuigen, maar ook over de bouw, de inrichting en het huidig gebruik van dit fraaie schip.

Het Historisch Café vindt plaats op 13 maart 2020 in de Smeezaal van het Bartholomeusgasthuis, Lange Smeestraat 40. De inloop is vanaf 16.45 uur. De presentatie begint om 17.15. De toegang is gratis.
Lezing

100 jaar Douwe Egberts in Utrecht

Egbert Douwes begon in 1753 een 'winkel in koloniale waren' in Joure. Hij en zijn vrouw Akke Thijssen verkochten artikelen die 'tot de genoegens van het dagelijks leven behoren' waaronder koffie, thee en tabak alsmede kruidenierswaren als chocolade en zuidvruchten. Zijn zoon, Douwe Egberts, kwam in 1780 in de winkel werken. Hij zorgde voor de groei van het bedrijf buiten Joure toen hij ging rondreizen in de omgeving om producten te verkopen.

In 1919 kwam er, vanwege de centrale ligging in Nederland, een tweede vestiging in Utrecht. Na 10 jaar verhuisde deze vestiging al naar zijn huidige locatie langs het Merwedekanaal. Na de tweede wereldoorlog kwam er internationale uitbreiding. Dit werd vanaf 1968 gevolgd door verschillende overnames en in 1978 werd Douwe Egberts zelf overgenomen door Sara Lee. In 2011 werd Douwe Egberts weer afgesplitst van Sara Lee. Het ging verder als een zelfstandig bedrijf onder de naam D.E Master Blenders 1753 NV. Na een beursgang wordt het bedrijf in 2013 overgenomen door een consortium van investeerders, maar het blijft opereren onder dezelfde bedrijfsnaam. Na een fusie tussen D.E MASTER BLENDERS 1753 en het koffiebedrijf van Mondelēz International ontstaat het grootste pure play koffiebedrijf ter wereld: JACOBS DOUWE EGBERTS.

Douwe Egberts was in 1924 een van de eerste bedrijven met spaaracties, waarmee tot op de dag van vandaag succes wordt geboekt. Ook introduceerde Douwe Egberts de Senseo (2001) en de Nationale Burendag (2006).

Roy Nanhekhan is al 39 jaar Heritage Specialist bij Jacobs Douwe Egberts. Hij neemt ons 22 januari 2020 mee in de boeiende geschiedenis van dit bekende koffiemerk.

Deze lezing vindt op woensdag 22 januari 2020 plaats in de Smeezaal van het Bartholomeusgasthuis. Inloop vanaf 19.00 uur. De lezing begint om 19.30. De kosten zijn 5,00 euro die ter plekke betaald kunnen worden (contant). Aanmelden bij activiteiten@oud-utrecht.nl.
Koninklijke Utrechtse Mannenzang Vereniging. Foto: F.F. van der Werf circa 1950 (HUA 106787).
Lezing

Blijven zingen of zwijgen?

Frederiek Eggink vertelt over het onderzoek dat zij samen met Gerard Maassen doet naar de grote Utrechtse koren in tijden van bezetting en de Kultuurkamer, 1939-1946.
Blijven zingen of zwijgen? Deze zinsnede troffen Frederiek Eggink en Gerard Maassen aan in de twee (nogal verstopte) publicaties van Martien Paats over het Nederlandse koorleven in de tweede wereldoorlog. Waarom kozen sommige koren ervoor om te zwijgen en andere er juist voor om door te zingen? Had dit te maken met het wel of niet aansluiten bij de Kultuurkamer of waren er ook andere redenen aan te wijzen? Aan de hand van archieven over het koorleven in Utrecht startten Frederiek en Gerard een onderzoek. 
Ze merkten dat het dagelijks en culturele leven in de oorlog veel complexer was dan vaak gedacht wordt. Lange tijd stond het verhaal van de oorlog in het teken van goed of fout: verzet of collaboratie? Iets anders was er niet. Nu is bekend dat de houding van het grootste deel van de Nederlandse bevolking ‘grijs’ te noemen was. Ze deden nog het één, noch het ander. Iedereen probeerde zoveel mogelijk zijn of haar eigen bestaan te leven, zoals ze dat gewend waren voor de oorlog. Je zocht het gevaar niet op en probeerde de eerste jaren maar zo veel mogelijk te doen wat de bezetter van je vroeg. Zo handelden ook de besturen van de Utrechtse koren, tot het in hun ogen niet meer ging. 
Deze lezing vindt op woensdag 25 maart 2020 plaats in de Smeezaal van het Bartholomeusgasthuis. Inloop vanaf 19.00 uur. De lezing begint om 19.30. De kosten zijn 5,00 euro die ter plekke betaald kunnen worden (contant). Aanmelden bij activiteiten@oud-utrecht.nl.
Grote Excursie

De Grote Excursie van 2020 zal plaatsvinden op zaterdag 23 mei 2020. We gaan die dag de nieuwe Utrechtse gemeente de Vijfheerenlanden bezoeken. We vertrekken om 09.30 uur vanuit Utrecht met de bus naar Vianen; na ontvangst met koffie e.d. en enkele inleidingen bezoeken we de Grote Kerk en maken we een rondwandeling door het oude stadscentrum van Vianen.

Vervolgens laten we ons per bus vervoeren door de Vijfheerenlanden: via de Lekdijk naar Fort Everdingen (Fortbrouwerij) voor de lunch en daarna via de Diefdijk naar Leerdam voor achtereenvolgens een stadswandeling, een bezoek aan het Hofje van Aerden. Afsluitend is er - vrijblijvend - gelegenheid om toe te zien hoe glasblazers vloeibaar glas omtoveren tot de prachtigste (kunst)voorwerpen; ook is er gelegenheid om de dag af te sluiten met een borrel. Om 17.00 uur vertrekken we weer naar Utrecht.

Meer informatie en hoe in te schrijven voor deze Grote Excursie komt in het tijdschrift van april en de nieuwsbrief van mei 2020.
Tips
  • Presentatie gemist?
Op 24 november is het Jaarboek van Oud-Utrecht Utrecht in 1919, traditie en vernieuwing gepresenteerd en op 13 december het Stegenboek Tussen Zwaansteeg en Achterom. Als u er niet bij kon zijn, lees dan de verslagen op onze site – nu mét videobeelden. 
  • Ben je benieuwd naar de Utrechtse geschiedenis?
In de compleet vernieuwde Expo van Het Utrechts Archief komt het archief tot leven en nemen historische figuren je mee op reis door het verleden. Maak kennis met de molenaar van Molen de Ster, Utrechts eerste archivaris Samuel Muller en schrijfster Belle van Zuylen. 
  • Historische Vereniging Vleuten De Meern Haarzuilen Leidsche Rijn
Er komen lezingen over het Amsterdam-Rijnkanaal, het Romeinse Limespad, Landschappen langs de Limes in de tijd van de Romeinen. Lees meer op de website van deze vereniging.
  • Lezen
Het is winter! Een mooie tijd om een boek te lezen over Utrechtse geschiedenis. 

Utrecht door de eeuwen heen, D.J.E.A.L. Struick.
Geschiedenis van de Provincie Utrecht, drie delen.
Kaarten van UtrechtMarijke Donkersloot-De Vrij.
Een paradijs vol weelde, geschiedenis van de stad Utrecht, R.E. de Bruin e.a..
De Utrechtse Domtoren, trots van de stad, R. de Kam, A.F.E. Kipp, D. Claessen.
Utrecht bouwt, 1945-1975, Arjan den Boer, Bettina van Santen en Ronald Willemsen.
Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet.
Utrecht in 1919: traditie en vernieuwing, jaarboek Oud-Utrecht 2019.
Tussen Zwaansteeg en Achterom, Bert Poortman.
  • Nieuw in de boekhandel
Savannah Bay. Geschiedenis van een bijzondere boekwinkel, 1975-2019.
Dit boek belicht de geschiedenis van deze boekwinkel in de context van het 2e-golf-feminisme en de actuele heropleving van (intersectioneel) feminisme in (en buiten) Utrecht.
Utrecht mijn stad, mijn muzeWillem Hendrik Gispen en Jeroen Hermkens.
  • Programmareeks Big History
TivoliVredenburg begint in het nieuwe jaar met een zesdelige programmareeks over Big History waarin zes wetenschappers hun visie geven op een bepaalde ontwikkeling van het ontstaan van de mens tot nu. 
meer informatie

 

Wandeling bij Dromen in beton

Het Centraal Museum Utrecht presenteert Dromen in beton, een tentoonstelling over twee utopische bouwprojecten met een onstuimige geschiedenis: Kanaleneiland en Hoog Catharijne. Aansluitend op deze tentoonstelling, te bekijken tot 19 januari 2020, organiseert Gilde Utrecht op 9 januari een wandeling in het nieuwe stadshart van Utrecht.

meer info

30 jaar Gilde Utrecht

In 1989 is Gilde Utrecht opgericht als bemiddelingsbureau voor 50-plussers. Jong gepensioneerden zochten naar een zinvolle invulling van hun vrije tijd. De kennis en kunde die tijdens hun werkend leven waren verkregen wilden zij graag inzetten ten behoeve van de samenleving. Maar ook wilden zij hun hobby's delen.

Zo werd Gilde Utrecht een bemiddelingsbureau, waar vraag en aanbod op elkaar konden worden afgestemd. Men leerde elkaar timmeren en breien, maar ook de liefde voor de stad Utrecht werd gedeeld. In de afgelopen 30 jaar is de focus van Gilde Utrecht steeds meer verlegd naar drie hoofdactiviteiten: rondleidingen, cursussen en taalactiviteiten. 

Op onze site staat een interview met Henk en Elly van Hilten, vrijwilligers bij Gilde Utrecht.

Ook actief worden voor Oud-Utrecht?

Vereniging Oud-Utrecht groeit! Erfgoed staat volop in de belangstelling, het aantal leden neemt toe. En onze vereniging zoekt naar vernieuwing met behoud van het goede. Met nieuwe activiteiten als De Nacht van de Utrechtse Geschiedenis, een Oud-Utrecht bijlage in de DUIC, een jaarlijkse nieuweledenbijeenkomst, een nieuwe website, een veiling van Utrechtiana en een Smeeberaad over erfgoed. Dat is mooi en ook nodig om de kennis over stad en regio Utrecht te delen, én om onze stem over erfgoed te laten horen. We zijn al 96 jaar dé Historische Vereniging Oud-Utrecht.

Wil je ook actief worden voor Oud-Utrecht? Graag! Dat kan in bestuur, redacties en commissies, met bijvoorbeeld het schrijven over geschiedenis, de organisatie van evenementen, ledenwerving, communicatie, volgen van Utrechts Erfgoed en veel meer.

Laat van je horen! Dat kan per mail bij bestuur@oud-utrecht.nl of door te bellen met Dick de Jong (0651 703 076).
 



Ledenadministratie

Oud-Utrecht zal het jaar afsluiten met ca. 2040 leden, een forse groei in het aantal leden. Bij een nieuw jaar komt ook weer de betaling van het lidmaatschap voor 2020 in beeld. Van de 2040 leden hebben ca. 950 leden aangegeven het lidmaatschap per automatische incasso te betalen. Het bespaart voor Oud-Utrecht veel geld als u ons machtigt het lidmaatschap per incasso te innen. Neem daarvoor contact op met de ledenadministratie via onderstaand mailadres. Ieder lid ontvangt via mail een vooraankondiging van de afschrijving.

Inning van het lidmaatschap, bij het niet hebben afgegeven van een incasso, gaat bij leden waarvan wij een mailadres hebben met een betalingsverzoek per mail, en bij het geringe aantal leden waarvan wij helaas ook geen mailadres hebben, gaat betaling via een betalingsverzoek per brief.

Wilt u lid worden van Oud-Utrecht, schrijf u dan in via de website. De ledenadministratie wordt verzorgd door Adie en Chris Kreijns. Wijzigingen in uw adres of email kunt u doorgeven aan Ledenadministratie Oud-Utrecht, Zuiderstraat 18a, 3434BH Nieuwegein, ledenadministratie@oud-utrecht.nl.



Ook gratis deze nieuwsbrief ontvangen?

Deze nieuwsbrief is een gratis service van onze vereniging. Als u deze nieuwsbrief interessant vond dan kent u vast wel iemand die dat ook zou vinden. Stuur deze nieuwsbrief eens aan haar of hem door.

 



Website Oud-Utrecht

Naast de agenda vindt u op de website van de Historische Vereniging Oud-Utrecht ook verslagen van bijeenkomsten, een reeks actuele artikelen en informatie over onze vereniging.

Bezoek voor meer informatie onze website

U kunt Oud-Utrecht ook volgen op:

Twitter
Twitter
Facebook
Facebook
Instagram
Instagram
Agenda
 
Dromen in beton
9/1 Lezing en bezoek aan de tentoonstelling
9/1 Gildewandeling Dromen in beton
meer info
 
Herhaling presentatie van het Stegenboek

15/1 Bert Poortman geeft een lezing over ‘Tussen Zwaansteeg en Achterom’.
Bartholomeus Gasthuis, 19.30 uur.
meer info
 
Historisch Café

17/1 Het oud Uterechs door Ton van de Berg
14/2 Staffhorst, het Utrechtse drankenbedrijf sinds 1831 door Bastiaan Staffhorst
13/3 Het Statenjacht, een uniek Utrechts zeilschip 
Bartholomeus Gasthuis, 17.00 uur.
meer info
 
Lezingen 

22/1 100 jaar Douwe Egberts in Utrecht door Roy Nanhekhan
25/3 Blijven zingen of zwijgen? Door Frederiek Eggink
Bartholomeus Gasthuis, 19.30 uur.
meer info
 
Van der Mondelezing 2020

11/2 De ommuurde stad door René de Kam
De aanmelding voor leden start op vrijdag 31 januari 2020. Vanaf maandag 3 februari mogen ook niet-leden zich aanmelden.
meer info
 
Grote Excursie 2020 

23/5 Bezoek aan de nieuwe Utrechtse gemeente De Vijfheerenlanden.
 
Het Utrechts Archief
Vaste expo Utrecht, hét startpunt om de ontwikkeling van Utrecht en de verhalen van de Utrechters te ontdekken. 

t/m 09/6 Wisselexpo: Rampjaar 1672-1673
meer info

 
Catharijneconvent

t/m 26/1 North & South
28/2 t/m 23/8 Allemaal wonderen
meer info
 
Centraal Museum

t/m 19/1 Dromen in beton: Kanaleneiland en Hoog-Catharijne
t/m 1/3 Dick Bruna en Utrecht: Hart voor elkaar
meer info
 
Volksbuurtmuseum

t/m 16/2 De Zeven Steegjes, een leven lang buurten
meer info

 

Colofon
Jan Schrauwen (eindredactie nieuwsbrief, redacteur website), Mario Gibbels (redacteur, inhoud website), Silvia van Bergeijk (sociale media), Martijn Maandag (techniek website, inhoud website, facebook en twitter), Jeroen Tirion (ontwerp, verzending nieuwsbrief, inhoud website).
Contact
redactie.nieuwsbrief@oud-utrecht.nl
Inzenden kopij volgende nieuwsbrief voor 20 februari 2020

Twitter
Facebook
Website
Instagram