Denk mee over onderzoek naar Utrechts erfgoed

Symposium onderzoeksagenda op 24 februari

Erfgoed is van ons allemaal. Het vertelt het verhaal van Utrecht en van de mensen die hier door de eeuwen hebben gewoond en gewerkt. Maar dat verhaal ontstaat niet vanzelf – daar is onderzoek voor nodig! Veel van dat onderzoek vindt plaats in de bodem, aan gebouwen en in gebieden. Maar onderzoek kost tijd en geld, en dus komt het vaak aan op kiezen. Waar willen we meer van weten? Wat zijn vergeten onderwerpen? Waar liggen de grootste kansen op kenniswinst? Wij nodigen alle Utrechters uit om mee te denken over welke verhalen nog verteld moeten worden.

Op 24 februari 2026 organiseren Oud-Utrecht en afdeling Erfgoed van gemeente Utrecht het Symposium onderzoeksagenda Utrecht. Tijdens deze avond brengen we bewoners, vrijwilligers en professionals samen om kennis en ideeën te delen – en vooral veel vragen te stellen! De onderzoeksagenda moet richting geven aan toekomstig onderzoek naar de ontwikkeling van de stad, haar gebouwen en bewoning.

Onder leiding van moderator Oscar Kocken gaan we in gesprek over drie grote thema’s uit de Utrechtse geschiedenis, toegelicht door archeologen en bouwhistorici van gemeente Utrecht. Wat je kunt verwachten zijn prikkelende stellingen, verrassende vragen uit de zaal en inspirerende invalshoeken.

Het Symposium onderzoeksagenda vindt plaats op dinsdag 24 februari van 20.00 tot 21.30 uur in Leeuwenbergh, Servaasbolwerk 1a. Aanmelden is verplicht. Meer informatie op de website.

Janna Coomans is spreekster bij de Van der Monde-lezing (foto Keke Keukelaar).

Overleven in de Middeleeuwen

41e Van der Mondelezing op 10 maart met Janna Coomans

Hoe overleefden ‘gewone mensen’ in laatmiddeleeuwse steden? Wat betekende armoede in die tijd, welke keuzes maakten mensen als het ging om werk, bezit, risico’s en kansen, en wat vertellen die keuzes ons over de sociale verhoudingen in de stad? Op die vragen gaat Janna Coomans in tijdens de jaarlijkse Van der Mondelezing op 10 maart. Het thema sluit aan bij haar boek Dievenland, waarin zij met behulp van zelden geraadpleegde dievenbekentenissen en processtukken de onderkant van de samenleving zichtbaar maakt. De lezing gaat echter nadrukkelijk breder dan het boek en richt zich op het dagelijks leven en de zoektocht naar bestaanszekerheid in een onzekere wereld. Speciaal voor de Van der Mondelezing gaat Coomans ook in op specifieke Utrechtse situaties, waarbij de middeleeuwse stad in veel opzichten herkenbaar dichtbij komt.

Janna Coomans is historicus en universitair docent middeleeuwse geschiedenis. Zij doet onderzoek naar stedelijk leven, gezondheid en sociale verhoudingen in de late middeleeuwen. Met Dievenland won zij de Libris Geschiedenis Prijs voor het beste historische boek van het jaar.

De Van der Mondelezing 2026 vindt plaats op dinsdag 10 maart, inloop vanaf 19.30 uur, aanvang lezing 20.00 uur. Inschrijven is vanaf 10 februari mogelijk via de website. De lezing vindt traditiegetrouw plaats in de Pieterskerk, een van de oudste kerken van Utrecht, nauw verbonden met de middeleeuwse stadsgeschiedenis en daarmee een passend decor voor de avond.

Historische cafés en lezingen

3D-model van Kasteel Vredenburg door Floris Jan Bruggink.

Kasteel Vredenburg

Historisch café op 9 januari met Floris Jan Bruggink

Hoe zag de Vredenburg er uit vlak vóór de belegering van 1576-1577 en wat betekende dat voor defensieve en offensieve mogelijkheden van het kasteel? Die vraag stond centraal in de masterscriptie van Floris Jan Bruggink, die de basis vormt van het eerste historisch café van 2026. 

Bruggink raadpleegde (bijna) alle beschikbare gegevens, waaronder de oorspronkelijke ontwerptekeningen, bouwrekeningen en kunstwerken. Ook naam hij archeologische opgravingen mee, waaronder de meest bekende opgraving uit 1976. Deze opgravingen zijn digitaal gereconstrueerd, waarbij het gehele exterieur en enkele binnenruimtes van het kasteel weer tot leven zijn gebracht. De jonge master gaat in op zijn onderzoek, op de 3D-modellen en op de nieuwe inzichten over kasteel Vredenburg die aan het licht zijn gekomen.

Floris Jan Bruggink (2001) rondde de bachelor Archeologie aan de Hogeschool Saxion te Deventer af en behaalde zijn master Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam met als specialisatie Digital Archaeology and Heritage. Tegenwoordig werkt hij als digitaal archeoloog bij de Universiteit van Amsterdam.

Het historisch café vindt plaats op vrijdag 9 januari 2026 in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 18.15 uur. Fijn als je je van tevoren aanmeldt via de knop op de website, dan weten we hoeveel mensen we kunnen verwachten. Dat kan nu al. Dit evenement is gratis te bezoeken.

Drie Romeinse kanalen in de Rijn-Maasdelta, aangegeven in rood.

Romeinse kanalen in de omgeving van Utrecht en in Zuid-Holland

Lezing op 28 januari met Jan Verhagen

Tijdens een lezing op 28 januari gaat archeoloog Jan Verhagen in op twee Romeinse kanalen in de omgeving van Utrecht: de kanalen van Drusus, die de Rijn met het Flevomeer verbonden, en de Mare bij het huidige De Meern. De kanalen in de omgeving van Utrecht onderscheiden zich van het bekende Kanaal van Corbulo, dat in Zuid-Holland op diverse plaatsen is opgegraven. Verhagen bespreekt de ontstaansgeschiedenis van de typen kanalen en de invloed die dat heeft op de opzet van het archeologisch onderzoek. Ook schenkt hij aandacht aan de Dam van Drusus bij de Romeinse splitsing van Waal en Rijn bij Herwen, die extra water richting Utrecht leidde.

Jan Verhagen promoveerde in 2022 op een proefschrift over de Romeinse waterwerken in de Rijn-Maasdelta. Kanalen, dammen, havens en kadewerken - kunstmatige ingrepen in het rivierstelsel, die de infrastructuur voor het transport van goederen en personen over water verbeterden.

De lezing vindt plaats op woensdag 28 januari in het Bartholomeus Gasthuis. Zaal open: 19.00 uur, aanvang: 19.30 uur. Toegang €7,50 exclusief consumpties, €12,50 inclusief consumpties. Vanaf 8 januari om 10.00 uur zijn kaartjes te koop via de knop 'Deelnemen' op de website.

Kinderveilingen in Nederland

Historisch café op 13 februari met Menno Lanting

Dat ook in Utrecht weeskinderen werden verkocht aan de laagste (!) bieder is bijna niet te geloven. Toch gebeurde dat nog tot halverwege de twintigste eeuw. En niet alleen kinderen werden op deze schrijnende wijze ‘verhandeld’, ook ouderen en mensen met een beperking. Vaak volgde er een duister lot.

Aan de hand van het verhaal van zijn eigen overgrootmoeder Geesken schreef Menno Lanting met De bestedeling een indrukwekkend boek. “Van de duizend gezinnen vindt men er één waar het kind uit liefde wordt opgenomen, en 999 waar eigenbelang de belangrijkste of enige reden is om vreemde kinderen in huis te nemen.”

Menno Lanting is internetondernemer, topmanager en een ervaren schrijver. Daarnaast is hij spreker over diverse onderwerpen. Nu is het er één dat ook hij niet kende en dat dichtbij kwam. Tijdens het historisch café op 13 februari doet hij zijn verhaal.

Het historisch café vindt plaats op vrijdag 13 februari in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 18.15 uur. Fijn als je je van tevoren aanmeldt via de knop op de website, dan weten we hoeveel mensen we kunnen verwachten. Dit kan vanaf 1 februari 10.00 uur.

Terugblik: Utrechtse tuinen, speelhuisjes en lusthoven

Historisch café op 7 november met boekpresentatie Michiel Plomp

Op 7 november presenteerde Kunsthistoricus Michiel Plomp zijn boek Utrecht Utrechtse tuinen, speelhuisjes en lusthoven, een uitgave van SPOU (Stichting Publicaties Oud-Utrecht). Over kanunnikentuinen, kloosterboomgaarden en pandhoven.

Het historisch café van 7 november is hier terug te kijken. Het boek kan nog steeds worden gekocht via de webwinkel. Leden van Oud-Utrecht krijgen een korting van €5,00: in plaats van €34,95 betalen zij €29,95.

Terugblik: Een Utrechtse fotoreportage

Historisch café op 19 december met Paula Swieringa

Liefhebbers van nostalgische plaatjes konden weg zwijmelen tijdens het historische café van 19 december, verzorgd door Paula Swieringa. De schrijfster van vier delen Toen en Nu en columniste van AD Utrechts Nieuwsblad toonde een groot aantal historische foto’s op een fijn groot scherm.

Het historisch café van 19 december is hier terug te kijken.

Wijkentours

Wijkentour 20 december naar Overvecht

De laatste wijkentour van het jaar ging op 20 december naar Overvecht. Langs ‘oude’ nieuwbouw, ‘nieuwe’ nieuwbouw, groene hotspots en de Dom van Overvecht. Hier is een korte recap te vinden.

Meer weten over de wijkentours van Oud-Utrecht? Kijk dan op onze site. Daar staan ook verslagen van de andere wijkentours van dit jaar.

Communities

Community Kaarten van Utrecht

Eerste bijeenkomst op 17 januari

Op zaterdag 17 januari vindt de eerste bijeenkomst plaats van de community Kaarten van Utrecht. De community is een netwerk van mensen die interesse hebben in oude plattegronden van Utrecht. De eerste leden hebben zich aangemeld en er is ruimte voor meer liefhebbers!

Belangstelling? Stuur bericht naar Rene Verjans. Melden zich meer mensen aan dan er plaatsen zijn, dan wordt er een extra bijeenkomst georganiseerd.

Community Middeleeuwen

Rondleiding in het Duitse Huis op 28 januari

Speciaal voor de Community Middeleeuwen van Oud-Utrecht geeft historicus Renger de Bruin op woensdag 28 januari om 15.00 uur een rondleiding in het Duitse Huis, sinds 1345 de residentie van de landcommandeur van de Duitse Orde. Het huis maakt onderdeel uit van het oorspronkelijke klooster van de Duitse Orde, het gebouw dat wij nu kennen als Grand Hotel Karel V.

Aanmelden kan via onze website. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.

Oud-Utrecht zet communities op. Er zijn er inmiddels drie: Middeleeuwen, Kaarten van Utrecht en Moderne geschiedenis. In een community zijn mensen met een gezamenlijk doel, of gedeelde interesses en ideeën verbonden, én communiceren of werken ze met elkaar om samen meer te weten of te kunnen dan ieder afzonderlijk. Dat kan fysiek, digitaal of in combinatie. Met deze ontwikkeling sluiten we aan bij de beleidskoers die eerder is ingezet en waarbij we de leden op andere manieren bij de vereniging willen betrekken. Meer informatie is te krijgen via bestuur@oud-utrecht.nl.

Podcast Oud-Utrecht: Louis Armstrong en Urban Dance Squad

Vanuit TivoliVredenburg een gesprek met Lutgard Mutsaers, cultuurhistorica van muziek, theater en dans. Zij heeft letterlijk en figuurlijk Utrechtse pophistorie geschreven: eerst op het podium (en in de Top 40) als basgitarist van The Broads, later in haar vele boeken en artikelen over de geschiedenis van de populaire muziek. Voor het Jaarboek Oud-Utrecht 2025 schreef ze over Urban Dance Squad, de Utrechtse 'wereldband'. En in het komende nummer van Tijdschrift Oud-Utrecht verschijnt haar artikel 'Louis Armstrong verovert Utrecht in 1933'.

Louis Armstrong in Utrecht, 1933 (Corpsmuseum USC).

Tijdschrift Oud-Utrecht: eerste nummer 2026 op komst

Rond 1 februari valt het eerste nummer van de nieuw jaargang in de bus. Naast het artikel over Louis Armstrong in Utrecht van Lutgard Mutsaers ook een bijdrage van Geertje Mak over de goede bedoelingen van de Utrechtsche Zendingsvereeniging. Ton van Schaik verdiepte zich in het koloniale Indië-standpunt van kardinaal De Jong, die als leider van het geestelijk verzet uit de bezettingsjaren gekomen. Verder aandacht voor de wereld achter het achttiende-eeuwse Chinese behang in Oud-Amelisweerd en een bespreking van Atlas van historische verdedigingswerken in Nederland: Utrecht.

Denk en organiseer mee!

Opnieuw herdenkingen en samenwerkingen

De herdenking van 650 jaar Stichtse Landbrief en 100 jaar De Gemeenschap in 2025 hebben we nog maar koud achter ons, of nieuwe memorabele momenten voor dit jaar of de komende jaren dienen zich aan. Het bestuur noemt in het concept jaarplan 2026 de volgende gebeurtenissen, waarin Oud-Utrecht soms mede-initiatiefnemer is, soms meedoet in een initiatief van anderen:

• De geboorte van Suster Bertken in 1426 (al was dat mogelijk ook 1427).
• Tegengestelde opvattingen tijdens de Franse bezettingen (1672 en 1795-1813). Hoe dachten Utrechters en Fransen er destijds over? Wat hebben we nu nog aan erfenis? Wordt samen met de Alliance Francaise de komende jaren opgepakt.
• De geschiedenis van de Maliebaan, waarover we hieronder schrijven.
• De herdenking van 100 jaar geboorte van Dick Bruna in 2027.
• Het Everhardt Meysterjaar in 2029.

Wie heeft kennis van of interesse in deze onderwerpen en wil meedenken over en vooral mee-organiseren van passende activiteiten? Aanmelden kan met een e-mailtje naar het bestuur.

Sociëteit De Constructieve zoekt hulp

De Utrechtse Sociëteit De Constructieve - die zich beijvert voor het ‘verfraaien en verlevendigen’ van de stad - wil kennis rond de Maliebaan bundelen. Aanleiding is de wat verkommerde staat van de website die hoort bij Aan de Maliebaan van Ad van Liempt. De sociëteit kan dat echter niet alleen trekken en roept de hulp in van leden van Oud-Utrecht.

Het gaat daarbij vooralsnog om drie dingen: het doen herleven van het maliespel (al is het maar één keer per jaar, op 5 mei), het actualiseren van de website bij Aan de Maliebaan en het doen van onderzoek naar het verleden van de gesloopte Oosterkerk.

Meer informatie over het initiatief van De Constructieve en de hulp die wordt gevraagd van leden van Oud-Utrecht staat op onze website. Informatie kan worden ingewonnen bij Jaap van de Meent van de werkgroep Maliebaan van De Constructieve.

Glaskunstwerk zoekt nieuwe locatie

De stichting Vrienden van het Jongeriuscomplex is in het bezit van een prachtig ‘bronzen verlichtingsornament’, in 1939 cadeau gedaan door het personeel aan de toenmalige Provinciale Utrechtse Energie Maatschappij (de PUEM). Voor dit werk van ruim 2 bij 1,5 meter is de stichting op zoek naar een nieuwe locatie. Daarbij is de hulp ingeroepen van de Commissie Cultureel Erfgoed (CCE). Onze website biedt het verhaal op de achtergrond.

Actief worden

Een vereniging als Oud-Utrecht draait niet vanzelf. Talloze actieve leden dragen bij aan de organisatie van de verschillende activiteiten en de totstandkoming van de publicaties. Dat blijven we graag volhouden! De verschillende commissies vragen regelmatig om versterking. In principe is er altijd ruimte voor nieuwe vrijwilligers, al is de nood bij de ene commissie nijpender dan bij de andere. Zo heeft het bestuur nog steeds een nieuwe secretaris nodig, zoeken we hulp voor de webmaster en zijn de redacties van website en nieuwsbrief nog steeds onderbemenst. De vacatures zijn hier te vinden.

Meer informatie over de verschillende commissies is eveneens te vinden op de site. Aanmelden kan via bestuur@oud-utrecht.nl.

Schenken en nalaten

De historische vereniging Oud-Utrecht is een culturele ANBI (Algemeen Nut Beogende Instelling). Een gift aan Oud-Utrecht, boven op de contributie, is dan ook voor 125 procent aftrekbaar van de belasting. Er geldt wel een drempel en een maximum. Bij een periodieke schenking geldt die drempel niet. Je mag dan alles aftrekken. Het is ook mogelijk om Oud-Utrecht op te nemen in je nalatenschap. 

Diverse mensen gingen je voor met het schenken of met het nalaten aan Oud-Utrecht. Meer weten? Wend je dan tot de penningmeester, penningmeester@oud-utrecht.nl of neem contact op met de Belastingdienst.

Ledenadministratie

Fijn dat jullie allen lid zijn gebleven van Oud-Utrecht. Als wij geen opzegging hebben ontvangen vóór 1 december 2025 ben je ook lid in 2026. We sluiten 2025 af met ca. 2600 leden.

Begin januari zetten wij de administratie weer over naar het nieuwe jaar. De inning van de lidmaatschapskosten komt er dan ook weer aan. Leden met een automatische incasso ontvangen, mits wij het juiste mailadres hebben, vooraf een aankondiging met het verzoek te controleren of het IBAN-nummer nog juist is. Leden die nog geen incasso hebben afgegeven en van wie wij een mailadres hebben, ontvangen per mail het verzoek voor betaling. Leden waarvan wij noch incasso, noch mailadres hebben, ontvangen dat verzoek per brief, in die brief staat ook weer een verzoek om een incasso-opdracht af te geven. Bedenk: het versturen van brieven is tegenwoordig erg kostbaar.

Voor de ‘gewone’ basisleden zijn de lidmaatschapskosten in 2026 € 45,00. Voor alle overige leden blijven de lidmaatschapskosten gelijk.

De ledenadministratie wordt verzorgd door Adie en Chris Kreijns. Wijzigingen in je adres of email kun je doorgeven aan Ledenadministratie Oud-Utrecht, Zuiderstraat 18 A, 3434 BH Nieuwegein, ledenadministratie@oud-utrecht.nl. Je ontvangt dan altijd op het juiste adres het tijdschrift, jaarboek en deze nieuwsbrief.

Ook gratis deze nieuwsbrief ontvangen?

Deze nieuwsbrief is een gratis service van onze vereniging. Als je deze nieuwsbrief interessant vond, dan ken je vast wel iemand die dat ook vindt. Stuur deze nieuwsbrief eens aan haar of hem door.

Je kunt Oud-Utrecht ook volgen op: