Toegegeven, er is best wel aandacht voor de gemeenteraadsverkiezingen later deze maand. Maar wie wat beter kijkt, realiseert zich dat die vooral uitgaat naar ‘wie-met-wie’ en vooral naar ‘wie-niet-met-wie’. De betrokken burger moet moeite doen om de standpunten van lokale politieke partijen op het vizier te krijgen, zeker als die betrokken burger zich ook nog bekommert om het lokale erfgoed.

Zelfs wie de stemwijzer voor Utrecht doet, komt niet veel verder. Er is slechts één vraag over monumentenzorg, en die gaat alleen maar over geld. Om daar verandering in te brengen, organiseert Oud-Utrecht op vrijdag 13 maart voor de tweede maal een Erfgoeddebat. Komt allen!

Symposium onderzoeksagenda

Samen met bewoners en gemeente op zoek naar focus

Erfgoed is van iedereen, van alle Utrechters. Bewoners van de stad moeten kunnen meepraten over wat ons erfgoed is, wat de moeite van het behouden waard is, en over welk erfgoed of welke (verborgen of onderbelichte) geschiedenis we meer willen weten. Oud-Utrecht en de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht organiseerden daarom samen op 24 februari 2026 een publiekssymposium over de ontwikkeling van Utrecht door de eeuwen heen.

Geïnteresseerde bewoners, georganiseerde vrijwilligers en professionals gingen onder leiding van Oscar Kocken samen op zoek naar mogelijke thema's en speerpunten voor een Utrechtse onderzoeksagenda. Op basis daarvan wil de gemeente gerichtere keuzes kunnen maken.

Janna Coomans (foto Keke Keukelaar).

Overleven in de Middeleeuwen

41e Van der Mondelezing op 10 maart met Janna Coomans

Hoe overleefden ‘gewone mensen’ in laatmiddeleeuwse steden? Wat betekende armoede in die tijd, welke keuzes maakten mensen als het ging om werk, bezit, risico’s en kansen, en wat vertellen die keuzes ons over de sociale verhoudingen in de stad? Op die vragen gaat Janna Coomans in tijdens de jaarlijkse Van der Mondelezing op 10 maart. Het thema sluit aan bij haar boek Dievenland, waarin zij met behulp van zelden geraadpleegde dievenbekentenissen en processtukken de onderkant van de samenleving zichtbaar maakt.

De Van der Mondelezing 2026 vindt plaats op dinsdag 10 maart in de Pieterskerk, inloop vanaf 19.30 uur, aanvang lezing 20.00 uur. De lezing is inmiddels uitverkocht, maar later via de website terug te zien.

Historische cafés en lezingen

Utrechts Erfgoeddebat

Historisch café op 13 maart met verschillende politieke partijen

Hoe denkt de lokale politiek over behoud en onderhoud van het Utrechts erfgoed? Gaat het hen daarbij vooral om middeleeuwse gebouwen in de binnenstad of ook om jonger erfgoed, zoals post-65 erfgoed? En hoe zwaar wegen economische belangen voor de partijen bij de stadsontwikkeling en -vernieuwing? Zijn die doorslaggevend of hebben zij ook oog voor behoud van eigenheid en leefbaarheid van buurten en wijken? Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen dagen wij lokale politici tijdens het Utrechts Erfgoeddebat uit om kleur te bekennen en met ons in gesprek te gaan. Voor iedereen die het historische Utrecht aan het hart gaat!

Het Utrechts Erfgoeddebat van Oud-Utrecht vindt plaats tijdens een (extra lang) historisch café op vrijdag 13 maart in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 19.15 uur. Het debat is gratis te bezoeken, wel fijn als je je vooraf aanmeldt via de website. Dat kan vanaf 1 maart, 10.00 uur.

Oudwijk ontsluierd

Lezing op 25 maart met Marieke Arkema

Oudwijk heeft een lange historie. Die is inmiddels al behoorlijk in kaart gebracht. Maar toch blijft het bijzonder als er bij bouwwerkzaamheden allerlei resten uit het verleden boven komen. Zo vond een bouwvakker een aantal jaar geleden een skelet onder het asfalt van de Oudwijkerdwarsstraat en kwamen daar later sporen van vroegmiddeleeuwse bebouwing aan het licht. Leuk voor in de media. Maar voor de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht begint het werk dan pas echt. Hoe vallen deze vondsten te rijmen met wat we bijvoorbeeld al weten uit oude kaarten en registers? Marieke Arkema van de afdeling gaat tijdens een lezing op 25 maart in op de laatste stand van zaken.

De lezing vindt plaats op woensdag 25 maart in het Bartholomeus Gasthuis. Zaal open: 19.00 uur, aanvang: 19.30 uur. Toegang €7,50.- exclusief consumpties, €12,50 inclusief consumpties. Kaartjes zijn te koop via de website.

Boekpresentatie ‘Trui van Lier: Utrechtse verzetsvrouw’

Historisch café op 10 april met Jim Terlingen

De heldhaftige daden van de Utrechtse verzetsvrouw Trui van Lier (1914-2002) waren tot nu toe in grove lijnen wel bekend. Samen met Jet Berdenis van Berlekom ving ze in het geheim joodse kinderen op in haar kinderpension Kindjeshaven op de Prins Hendriklaan. Maar grondig onderzoek naar haar verzetswerk is nooit verricht en aandacht voor Trui als mens, ontbrak helemaal. Journalist en schrijver Jim Terlingen deed onderzoek. Hij sprak onder meer met voormalige Kindjeshaven-kinderen en familieleden en hij haalde van zolders en uit archieven veel nog niet eerder getoond materiaal. Het resultaat is het boek Trui van Lier: Utrechtse verzetsvrouw, dat tijdens het historisch café van 10 april wordt gepresenteerd. Een waardig monument voor een vrouw die “gewoon deed wat er gebeuren moest”.

Het historisch café vindt plaats op vrijdag 10 april 2026 in de Theaterzaal van Bibliotheek Neude. Zaal open: 17.00 uur, aanvang: 17.15 uur en afloop om 18.15 uur. Het historisch café is gratis te bezoeken, wel fijn als je je vooraf aanmeldt via de website. Dat kan vanaf 15 maart, 10.00 uur. Het boek is na afloop te koop voor €22,50.

De ijdelheid van de kanunnik

Lezing op 15 april met Hendrik Cannewier

Joris van der Paele, kanunnik in Brugge en Utrecht leidde een bijzonder leven. Hij schopte het begin vijftiende eeuw in Rome tot ‘butler van de paus’. Maar hij werd vooral beroemd dankzij het indrukwekkende paneel met Madonna met kanunnik Joris van der Paele, dat hij bestelde bij de grootste schilder van zijn tijd, Jan van Eyck. Het wordt nu in het Groeningemuseum in Brugge bewaard. Maar wat zit er achter het vrome hoofd op het paneel? Was hij wel zo’n devoot man als het schilderij ons wil doen geloven? Of werd hij voornamelijk gedreven door een hang naar geld en succes? Die vragen komen aan de orde tijdens een lezing op 15 april, die wordt verzorgd door Hendrik Callewier. 

Callewier is diensthoofd van de Rijksarchieven in Kortrijk en Brugge en auteur van De ijdelheid van de kanunnik. Hij gaat tijdens de lezing extra in over Verpaeles verblijf in Utrecht en bijgevolg over het verband tussen Jan van Eyck en de domstad.

De lezing vindt plaats op woensdag 15 april in het Bartholomeus Gasthuis. Zaal open: 19.00 uur, aanvang: 19.30 uur. Toegang €7,50.- exclusief consumpties, €12,50 inclusief consumpties. Kaartjes zijn te koop via de website.

Terugblik: Kasteel Vredenburg

Historisch café op 9 januari met Floris Jan Bruggink

Ook in de vroegmoderne tijd konden grote bouwprojecten behoorlijk uit de hand lopen. Dat bleek tijdens het historisch café van 9 januari, waar de jonge archeoloog Floris Jan Bruggink in ging op de bouw van Vredenburg, gestart in 1529 onder Karel V. Het kasteel had een dubbele functie: het moest de stad beschermen maar daarnaast ook de destijds opstandige burgers onder de duim houden – het moest dus vooral macht uitstralen.

Bruggink bestudeerde oorspronkelijke ontwerptekeningen, bouwrekeningen, afbeeldingen, beschrijvingen en ander materiaal. Op grond daarvan maakte hij 3D-modellen en kon hij constateren dat de bouwers aanzienlijke problemen ondervonden. Zo bleek het kasteel al tijdens de bouw te verzakken door een ongelijke ondergrond, waren de inzichten op defensief gebied in die jaren – waarin de grote kanonnen hun opgang deden – nog niet uitgekristalliseerd en waren er financiële perikelen.

Of dit bijgedragen heeft aan de val van de Vredenburg in 1577 kon Bruggink niet zeggen. Feit is dat de Utrechters het kasteel rond 1580 grotendeels weer gesloopt hadden. De bovengrondse resten bleven echter tot vroeg in de twintigste eeuw zichtbaar.

Het met verve vertelde verhaal van Floris Jan Bruggink is hier terug te zien.

Verslag: Romeinse kanalen in de omgeving van Utrecht en in Zuid-Holland

Lezing op 28 januari met Jan Verhagen

Voor een uitverkochte zaal hield archeoloog Jan Verhagen op 28 januari in het Bartholomeus Gasthuis een lezing over Romeinse kanalen in de omgeving van Utrecht en Zuid-Holland, een onderwerp waarop hij een aantal jaar geleden promoveerde. Hendrien van de Geest schreef op haar website Geschiedenis overal te vinden een uitgebreid verslag.

Terugblik: Kinderveilingen in Nederland

Historisch café op 13 februari met Menno Lanting

Dat ook in Utrecht weeskinderen werden verkocht aan de laagste bieder is bijna niet te geloven. Toch gebeurde dat nog tot halverwege de twintigste eeuw. En niet alleen kinderen werden op deze schrijnende wijze ‘verhandeld’, ook ouderen en mensen met een beperking. Over hun lot hoeven we ons geen illusies te maken. 

Aan de hand van het verhaal van zijn eigen overgrootmoeder Geesken schreef Menno Lanting met De bestedeling een indrukwekkend boek. Tijdens het historisch café op 13 februari deed hij zijn verhaal, met een aanvulling op de specifieke Utrechtse omstandigheden.

Het historisch café van vrijdag 13 februari is hier terug te kijken.

Communities

Community Muziekgeschiedenis van Utrecht

Oproep tot deelname

Mozart, Brahms en Bartok in Utrecht. Muziek op de schilderijen van de Utrechtse Caravaggisten. Recencies, concertprogramma’s, 150 Jaar Utrechts Conservatorium. En wat klonk er bij de bezoeken van Karel V en Philips II aan Utrecht? Kortom: er is heel veel te ontdekken en te delen over de rijke muziekgeschiedenis van Utrecht, in hele brede zin - van carillon tot popmuziek. Frank de Munnik, docent HKU Utrechts Conservatorium, is op zoek naar liefhebbers en andere nieuwsgierigen om een community te beginnen over de muziekgeschiedenis van Utrecht. 

Reacties mogen naar bestuur@oud-utrecht.nl.

Community Kaarten van Utrecht

Gezellige start

Op zaterdag 17 januari vond de gezellige start plaats van de community Kaarten van Utrecht. De community is nieuw bij de vereniging en focust op kaarten die van de stad Utrecht gemaakt zijn. Veertien enthousiaste leden vonden hun weg naar de eerste bijeenkomst en een aantal van hen had een of meerdere kaarten meegenomen waar kort over verteld werd. Dit waren oudere en nieuwere kaarten, maar ook kaarten uit boeken en zelfs zelfgemaakte, variërend van de zestiende tot de eenentwintigste eeuw.

Belangstelling voor de community Kaarten van Utrecht? Stuur dan een bericht naar Rene Verjans of Marianne Visser. Je wordt dan geïnformeerd over komende activiteiten.

Community Middeleeuwen

Bezoek aan middeleeuwse collectie UB

De community Middeleeuwen bracht op 15 januari een jaloersmakend bezoek aan de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Over Sint-Maarten, Suster Bertken, de muziek van bisschop Radboud en de Utrechtse draakjes. Op de website staat een verslag.

Belangstelling voor de community Middeleeuwen? Stuur dan een bericht naar bestuur@oud-utrecht.nl.

Community Moderne geschiedenis

Wandelingen in Zuilen

Het zijn niet echt activiteiten van de community Moderne geschiedenis zelf. Maar we vestigen toch graag de aandacht op de wandelingen die het Museum van Zuilen organiseert. Voor wie geïnteresseerd is in de bouw van de ‘buurtjes’ in Zuilen door de verschillende woningbouwverenigingen of de verdere ontwikkeling van het Julianapark in de in de jaren dertig populaire ‘volksparkstijl’ met veel functionele licht- en luchtelementen, gericht op gezonde recreatie.

Belangstelling voor de community Moderne geschiedenis? Stuur dan een bericht naar Paulus Jansen.

Oud-Utrecht zet communities op. Er zijn er inmiddels drie: Middeleeuwen, Kaarten van Utrecht en Moderne geschiedenis. Een vierde, over de muziekgeschiedenis van Utrecht, is in oprichting. In een community zijn mensen met een gezamenlijk doel, of gedeelde interesses en ideeën verbonden, en communiceren of werken ze met elkaar om samen meer te weten of te kunnen dan ieder afzonderlijk. Dat kan fysiek, digitaal of in combinatie. Met deze ontwikkeling sluiten we aan bij de beleidskoers die eerder is ingezet en waarbij we de leden op andere manieren bij de vereniging willen betrekken. Meer informatie is te krijgen via bestuur@oud-utrecht.nl.

Kroniek 2025 online

De Kroniek over het jaar 2025 van de vereniging Oud-Utrecht staat inmiddels online. De Kroniek geeft een overzicht van gebeurtenissen die verband houden met de geschiedenis van Utrecht en de bescherming van het erfgoed in de stad. Een titanenwerk, verricht door ons lid Frank Kaiser. Op de website is een uitgebreid interview met hem te vinden.

Een gapend gat aan de Visscherssteeg (foto Bas van Setten - DUIC).

Tijdschrift Oud-Utrecht: Bouwhistorie verwoeste panden

Wonder boven wonder vielen er geen zwaargewonden bij de explosie van 15 januari aan de Visscherssteeg, wel was er grote schade. We proberen een eerste beeld te krijgen van de getroffen panden en hun (bouw)historie. Het politiek-cultureel centrum ACU aan de Voorstraat bestaat 50 jaar. De geschiedenis is nauw verbonden met de queer- en kraakbeweging. En twee vrouwelijke kunstenaars richtten de Caeciliakapel van de Kathedrale Koorschool in: Joanna Brom en haar schoonzus Hildegard Brom-Fischer. Verder schrijft Arnold van Dijk over Joodse onderduikers in De Meern, voor wie in 2025 zogenaamde struikelstenen zijn geplaatst. Gerard Aaftink, auteur van het recente boek Catharijne op een kantelpunt, levert een mooi verhaal over de meubelfabrikant Gerhard Terlinden, fraudeur aan het Leidseveer. Het tijdschrift valt rond 1 april in de bus.

Bjorn Storm, conservator van Slot Zuylen.

Podcast Oud-Utrecht: Bjorn Storm van Slot Zuylen

Tot en met 1 maart (!) is in Slot Zuylen de tentoonstelling Personeelsgeheimen te zien. Conservator Bjorn Storm deed al voor zijn masterscriptie onderzoek naar personeel bij de adel en won daarmee de Virtus Scriptieprijs. Wat betekende het om in dienst te zijn van een adellijke familie? Welke rollen speelden dienstmeisjes, koetsiers en huisknechten achter de schermen van het statige leven op kastelen en buitenplaatsen? Vanuit het torenkamertje waar het huispersoneel koffiepauze hield en vanaf de zolder waar de dienstbodes sliepen, vertelt Storm in een nieuwe podcast over zijn onderzoek en over zijn recente toetreding tot de redactie van Jaarboek Oud-Utrecht.

Actief worden

Een vereniging als Oud-Utrecht draait niet vanzelf. Talloze actieve leden dragen bij aan de organisatie van de verschillende activiteiten en de totstandkoming van de publicaties. Dat blijven we graag volhouden! De verschillende commissies vragen regelmatig om versterking. In principe is er altijd ruimte voor nieuwe vrijwilligers, al is de nood bij de ene commissie nijpender dan bij de andere. Zo heeft het bestuur nog steeds een nieuwe secretaris nodig, zoeken we hulp voor de webmaster en zijn de redacties van website en nieuwsbrief nog steeds onderbemenst. De vacatures zijn hier te vinden.

Meer informatie over de verschillende commissies is eveneens te vinden op de site. Aanmelden kan via bestuur@oud-utrecht.nl.

Ook gratis deze nieuwsbrief ontvangen?

Deze nieuwsbrief is een gratis service van onze vereniging. Als je deze nieuwsbrief interessant vond, dan ken je vast wel iemand die dat ook vindt. Stuur deze nieuwsbrief eens aan haar of hem door.

Je kunt Oud-Utrecht ook volgen op: