Stegenboek 2Edruk

Nieuws

De tweede druk van het Stegenboek van Utrecht

In april verschijnt de tweede gewijzigde druk van Tussen Zwaansteeg en Achterom, het Stegenboek van Utrecht van Bert Poortman. De aanleiding ligt voor de hand, vertelt Poortman. 'De eerste oplage van 1000 exemplaren is op. Er zijn nog slechts enkele exemplaren te vinden bij Steven Sterk, Broese, Het Utrechts Archief en het Centraal Museum. Juni vorig jaar zeiden Jeroen Tirion, de vormgever, en ik al tegen elkaar dat er een tweede, gewijzigde druk moest komen.' We hadden beiden ideeën voor verbeteringen.

De tweede druk wordt iets anders wat vorm en inhoud betreft, vertelt Poortman. Bevatte de eerste druk bijna 400 stegen, in de tweede druk zijn er acht stegen bij gekomen. 'Die hadden we bij het schrijven van de eerste druk over het hoofd gezien.' Het formaat is ook iets aangepast. Het boek wordt iets dikker en is ook wat lager en breder. Ook de Stegenkaart en het Stegenrapport worden vernieuwd.

Ongewijzigd blijft de definitie van een steeg zoals die is geformuleerd in een rapport van de gemeente over stegen dat in 1987 is verschenen. Daarin werden vier verschillende stegen onderscheiden: een smalle verbinding en (veelal bewoonde) weg, een smalle doodlopende en (veelal bewoonde) weg, smalle doodlopende en onbewoonde weg (achterom) en een hof met kleinschalige woningen.

Het initiatief voor het boek kwam vanuit de Commissie Cultureel Erfgoed van Oud-Utrecht waar Poortman deel van uitmaakt. 'We wilden het onderzoek van de gemeente uit 1987 herhalen. We waren benieuwd hoe het er voor stond met de stegen in Utrecht. In 1987 verkeerden veel stegen in een deplorabele toestand, met dichtgespijkerde panden en graffiti op de muren. Hoe stond het er nu, in 2016, mee? Op basis van de kadastrale plattegrond uit 1832, die bestond uit vier kaarten, hebben we ieder een kaart voor onze rekening genomen. We hebben gekeken hoe het stond met de verlichting, de bestrating, hoe het stond met de bebouwing en of er nog bijzondere kenmerken waren, zoals bijvoorbeeld graffiti op de muren.'

Ze zijn er drie jaar mee bezig geweest en het resulteerde in een stevig rapport. 'Onze conclusie was dat het inmiddels best wel goed ging met de stegen. De minste stegen waren wel de winkelstraatstegen. Daar valt weinig te beleven.' Poortman heeft het vervolgens op zich genomen om hier een boek over te schrijven, het Stegenboek van Utrecht. Hierin beschrijft hij hoe Utrecht zich ontwikkeld heeft aan de hand van de stegen. 'Het is begonnen met afvoergootjes naar de Oudegracht. Die konden tegelijkertijd als paadje fungeren. Vele nieuwe stegen maakten daarna de verdere groei van de stad mogelijk.'

Utrecht heeft, als een van de oudste steden van Nederland, een uitgebreid stegennetwerk, vertelt Poortman. 'Ik denk dat het oude deel van Utrecht alles bij elkaar zo'n 12 kilometer aan stegen telt.' En de ontwikkeling gaat door. Poortman: 'Zo zie je bij nieuwbouwprojecten collectieve tuinen en hofjes ontstaan.'

Tot de allermooiste steeg in Utrecht behoort volgens Poortman de Dorstige Hartsteeg en het aanpalende hof. 'Die liggen er heel mooi en verstild bij.' Over een nieuw boek heeft Poortman ook al nagedacht. 'Een boek over werkend Utrecht door de eeuwen heen. Het is nog maar een idee. Er staat nog geen letter op papier.'

Kijk hier voor meer informatie over het stegenboek, het stegenrapport en de stegenkaart.

Bert Poortman

Bert Poortman (Foto van Frank van Ravenswaaij)