Merwedekanaal Bij Voormalige Rijksmunt

Nieuws

Voor de Boeg, maritiem erfgoed Utrecht

De Provincie Utrecht introduceert vrijdag 15 juli het boek Voor de Boeg, een bundeling van verhalen over maritiem erfgoed. Over gevonden Romeinse schepen, historische kanalen, havens, trekschuiten, stoomschepen, botters als parels van de Zuiderzee, en heel veel meer. Het boek is in beperkte oplage gedrukt en gelukkig ook digitaal beschikbaar.

Utrechts Schip

Utrechts Schip

Maritiem erfgoed en maritieme ensembles
Wat is dat eigenlijk dat maritiem erfgoed? Varend erfgoed zijn Nederlandse schepen van 50 jaar of ouder die in Nederland gebouwd zijn of beeldbepalend zijn geweest. ‘Maritiem’ is alles dat te maken heeft met vaarwater, zowel met binnenvaart als met zeevaart. Maritiem erfgoed is dus meer dan varend erfgoed. Het omvat het varend erfgoed en ook havens, werven, vaarwegen en immaterieel erfgoed zoals de bijbehorende verhalen, tradities en ambachten. Maritiem erfgoed bestaat niet alleen uit een verzameling losse objecten, maar vooral uit maritieme ensembles. 

Voor de Boeg
Dit grote boekwerk ‘Voor de boeg’ is gemaakt in opdracht van Provincie Utrecht en bevat aandacht voor het belang van de vele vrijwilligers die het erfgoed in stand houden en het belang om de opgedane kennis door te geven aan volgende generaties. De provincie gaat hiervoor een visie opstellen. In het boek zijn veel korte verhalen, heel veel foto’s en kaarten opgenomen en laat zo letterlijk zien hoe rijk we zijn aan maritieme geschiedenis en monumenten.

Romeins schip De Meern 1 in Castellum Hoge Woerd

Romeins schip De Meern 1 in Castellum Hoge Woerd.

Maritiem erfgoed stad Utrecht
Verschillende hoofdstukken geven aandacht aan het erfgoed in stad Utrecht. Er is geen stad in Nederland waar zoveel schepen uit zoveel verschillende perioden zijn gevonden als in Utrecht. De maritieme archeologie is te ervaren door de vele archeologische vondsten zoals het Utrechts schip dat in 1930 werd gevonden aan de Van Hoornekade en nu te zien is in het Centraal Museum. En het meest bekende Romeinse schip is de in 1997 gevonden De Meern 1 die nu te zien is in Castellum Hoge Woerd.

Andere onderwerpen uit stad Utrecht in het boek, zijn De Vecht en De Klop, als waterrijk en groen gebied met maritiem erfgoed. De Keulse kade, als erfgoed ensemble naast het Merwedekanaal van 1892 met historische woonschepen, sluiscomplex, bruggen, bedrijfspanden en dienstwoningen. De Veilinghaven als plek voor varend erfgoed en restanten van de veiling. En de twee kilometer lange Oudegracht als uniek middeleeuws havensysteem.

Keulse kade met zicht op Cereol

Keulse kade met zicht op Cereol

Veilinghaven Utrecht

Veilinghaven

Bij Weerdsluis met zicht op Stadskraan

Bij de Weerdsluis met zicht op Stadskraan

Stadskraan Utrecht middel

Reconstructie van Stadskraan Utrecht aan de Weerdsingel

Vreeswijk

Vreeswijk

Sluis Vreeswijk

Sluis Vreeswijk

Maritiem erfgoed provincie Utrecht
Provincie Utrecht heeft veel water met zes rivieren, plassengebieden en kanalen. Het kent heel daardoor bijzondere plekken met maritiem erfgoed als Museumwerf en sluizencomplex Vreeswijk, de historische haven van Spakenburg met de botters, de historische haven van Wijk bij Duurstede, de watergebonden bedrijvigheid langs de Hollandsche IJssel, het Eemgebied aan de noordkant van Amersfoort en het stroomgebied van de 42 kilometer lange Vecht tussen de Weerdsluis in Utrecht en Muiden.

Tot slot
Een overzicht van maritiem erfgoed was er nog niet voor de provincie Utrecht. De eerste stap was een inventarisatie die op 4 februari 2022 werd afgerond. Omdat maritiem erfgoed uit heel veel losse onderdelen bestaat, is ervoor gekozen om de inventarisatie te richten op de maritieme ensembles met kenmerkend varend erfgoed.

Provincie Utrecht stelt dat er een groeiende waardering is voor maritiem erfgoed en een grotere bereidheid van lokale overheden om het maritiem erfgoed in beleid te borgen dan een decennium geleden. Gemeenten onderkennen steeds meer de mogelijkheden van het benutten van hun historische havens en vaarwegen. Ze zijn een belangrijke meerwaarde voor aantrekkelijke dorpen en steden. Het maritiem erfgoed is onderdeel van de regionale identiteit, verhoogt de kwaliteit van de leefomgeving, heeft een toeristische aantrekkingskracht en is waardevol voor de regionale economie.

Het boekwerk Voor de Boeg is digitaal te vinden.

Verder lezen bij Oud-Utrecht over maritiem erfgoed? 

Renger de Bruin over Het Utrechts Schip, en Herre Wynia over Pompeii aan de Rijn.

De geschiedenis van de Utrechtse stadskraan in een artikel van Kees Smit

Werk aan de werf, een geschiedenis van de zorg voor werven, werfkelders en muren.

De Vaartsche Rijn, van Utrecht naar de Lek

Lees ook in het themanummer van Tijdschrift Oud-Utrecht van juni 2022 over 50 jaar erfgoedzorg gemeente Utrecht, met onder andere aandacht voor de gevonden schepen en het werk aan de werf.