Nieuws

Welkom bij ZIMHIC.

Warme klanken komen ons tegemoet als wij op 11 juli rond de middag het gangetje doorlopen naar de ingang van het ZIMIHC-theater aan de Bouwstraat in Wittevrouwen. Singer-songwriters van ZanglesUtrecht treden op in de grote zaal, waar de deuren wijd open staan. Het concert maakt deel uit van de wijkentour van Oud-Utrecht. De eerste van dit jaar én de eerste keer naar Wittevrouwen. In de foyer staan lekkere hapjes van Buurtcafé Vonk en in een van de belendende zaaltjes kunnen deelnemers meedoen aan het ’speelkwartier’, een vrolijke sessie vol improvisatie. In de ochtend hebben er dan al rondleidingen plaatsgevonden onder leiding van drie lokale gidsen. In de middag volgt nog een serie, losjes gebaseerd op drie thema’s: de bouwhistorie, het sociaal karakter en bewonersinitiatieven. 

Start in de gezellige foyer.

Projectontwikkelaars-avant-la-lettre
Wij liepen mee met gids Loes. Begeesterd vertelde ze over het ontstaan van de wijk, net buiten de voormalige Wittevrouwenpoort die weer was genoemd naar een klooster in het noordoostelijk deel van het ommuurde Utrecht en waarvan de nonnen witte habijten droegen. Lang fungeerde het gebied, net als de rest van de rest van Utrecht Oost als moestuin van de stad en trokken de hoveniers met hun waren iedere ochtend de straten door. Vanaf het midden van de negentiende eeuw ontstonden in het buitengebied steeds meer ondernemingen en waren er huizen nodig voor de arbeiders. Zeker toen in 1862 de Gemeentelijke Gasfabriek aan de Wittevrouwensingel werd geopend, steeg de vraag explosief. De grond werd in delen verkocht. Vaak aan lokale ondernemers die als het financieel even gunstig uitkwam als projectontwikkelaars-avant-la-lettre rijtjes kleine huizen bouwden en vervolgens verhuurden. Soms ook waren het charitatieve instellingen die de leefomstandigheden van arbeiders wilden verbeteren, zoals het hofje (1854) aan de Goedestraat - toen nog de Goedesteeg, naar de oorspronkelijke eigenaren van de grond - en het Luthers hofje (1881) van de Evangelisch Lutherse gemeente, waar op de gevel nog altijd de letters E.V.L. prijken. Over dat laatste hofje wist gids Loes te melden dat de bewoners altijd op de pof mochten kopen bij de groenteboer in de Poortstraat. Blijkbaar vertrouwde de familie Toonen erop dat de kerk eventuele schulden wel zou aflossen.

Aan de gevelversiering is vaak te zien welke huizen tegelijk zijn gebouwd.

Gesplitste herenhuizen
Minstens drie keer veranderde de buurt van sociaal karakter. Bij de aanleg in de negentiende eeuw werden bredere straten als de Poortstraat en de Oude-Kerkstraat aan de kant van de Biltstraat nog bewoond door de gegoede middenklasse. In die tijd waren er ook nog chiquere winkels te vinden, zoals kledingzaken, hoedenzaken en zaken waar je schrijfgerei kon kopen. Pas tijdens de crisisjaren twintig en dertig werden veel herenhuizen gesplitst en afzonderlijk aan grote gezinnen verhuurd. Na die tijd verpauperde de buurt, tot in de jaren veertig en vijftig kinderen van betere huize niet meer in de wijk mochten komen. In de jaren zeventig en tachtig veranderde dat. Arbeiders trokken naar nieuwbouwwijken. En anders dan in Utrechtse wijken als Lombok en de buurt rond de Amsterdamsestraatweg, werd hun plaats vooral ingenomen door studenten en creatieven. Dat had wellicht te maken met de sluiting van de grootste werkgever, de gasfabriek, in 1959, maar vast ook met de gunstige ligging vlakbij de binnenstad en later de Uithof. Al in de jaren negentig was de vierkantemeterprijs van de kleine huizen in Wittevrouwen het hoogste van heel Nederland. De huizen werden opgeknapt en gemoderniseerd, de straten vergroend en vandaag de dag is het een geliefde buurt met leuke winkels, horeca, de beste ijssalon van Utrecht en het Griftpark om de hoek. Loes, die al sinds de jaren tachtig in Wittevrouwen woont, heeft het allemaal zien gebeuren.

De Pastoor Stockmannhof op het voormalige terrein van garagebedrijf Nefkens.

Betrokken bewoners
Of het nu te maken had met de sociale samenhang in de arbeiderswijken of de activistische opstelling van studenten en creatieven in de roerige jaren zeventig: in Wittevrouwen floreren de burgerinitiatieven. Toen het hofje aan de Goedestraat gesloopt dreigde te worden, voerden bewoners en studenten actie om dat te voorkomen. Toen twee garagebedrijven tussen de Biltstraat, Bekkerstraat, Bouwstraat en Goedestraat hun grond aan de gemeente verkochten, wisten buurtbewoners het vrijgekomen terrein om te vormen tot een groene oase, de Bikkershof. Plannen van de gemeente om delen van Wittevrouwen te slopen en te saneren verdwenen na protest in de prullenbak. En toen het terrein van garagebedrijf Nefkens vrijkwam, wisten buurtbewoners de grootste plannen van een projectontwikkelaar terug te brengen tot menselijke proporties en ontstond de Pastor Stockmannhof. 

Nog altijd is er een sterke betrokkenheid tussen de bewoners. De ontvangst tijdens de wijkentour is daarvan natuurlijk een sprekend voorbeeld. Buurtcafé Vonk is bijvoorbeeld een sociale onderneming, ontstaan uit samenwerking tussen de Nieuwe Kerk Utrecht en de wijk. Samen met Stichting Vonk in de Wijk worden er het wekelijkse buurtbordje, sociale activiteiten en workshops georganiseerd. Het ZIMIHC-theater Wittevrouwen organiseert al jaren initiatieven zoals het Creatief café met onder meer het ’speelkwartier’, samen met ondermeer Hallo buurt! Hallo buur!. Tal van andere activiteiten zijn te vinden in Wijkkrant Wittevrouwen.

De meeste deelnemers van de wijkentour dachten de wijk al redelijk tot goed te kennen. Maar ook zij ontdekten tijdens de rondleiding nieuwe dingen. “Nooit geweten” en “nooit gezien” waren de meest voorkomende opmerkingen. Alleen daarom al was deze eerste wijkentour van Oud-Utrecht naar Wittevrouwen meer dan geslaagd.

Meer dan woorden
En omdat beelden nu eenmaal veel meer zeggen dan woorden hieronder nog een foto-impressie van onze fotograaf Joeb Mulder, waaronder een aantal gemaakt op het terrein van de Veeartsenijschool.

Wijkentours
Erfgoed verbindt! Daarvan is de historische vereniging Oud-Utrecht overtuigd. Oud-Utrecht is daarom initiatiefnemer van de wijkentour, waarbij de vereniging organisaties en bewoners ondersteunt bij het opzetten van activiteiten rond geschiedenis en erfgoed. Dat gaat van historische wandelingen en fietstochten onder leiding van een gids, tot pubquizzen en aansluiting bij specifieke gebeurtenissen in een wijk, zoals de herdenking van de herbouw van Molen De Ster in Lombok en de opening van de vernieuwde Ooster- en Westerkade in Hoograven. De volgende wijkentours van dit jaar gaan naar:

• zaterdag 12 septemeber: Leidsche Rijn
• zondag 27 septemner: Lombok & Nieuw-Engeland
• zaterdag 24 oktober: Overvecht
• zaterdag 7 november: Oog in Al
• zaterdag 12 december: Kanaleneiland

Meer informatie is te vinden in de agenda op deze website.