In memoriam – Dolf de Maar (1937–2026)
Met het overlijden van Dolf de Maar heeft de Nederlandse architectuur een bevlogen restauratie- en transformatiearchitect verloren. Gedurende zijn loopbaan zette hij zich in voor het behoud en de herbestemming van waardevolle gebouwen, steeds vanuit de overtuiging dat architectuur pas werkelijk betekenis krijgt in relatie tot haar gebruikers en de stad.
Dolf de Maar geniet vooral bekendheid door de restauratie van de voormalige chauffeurswoning van Gerrit Rietveld aan de Waldeck Pyrmontkade in Utrecht. Het zwaar vervallen woonhuis restaureerde hij begin jaren negentig met grote zorg en respect voor Rietvelds oorspronkelijke ontwerp. Vervolgens nam hij er zelf zijn intrek. In de VPRO-documentaire Close Up – Rietveldhuizen: Een meubel om in te wonen blikte hij terug op de staat waarin hij het huis aantrof: "Het was in een verschrikkelijke toestand… we konden er doorheen kijken." De restauratie geldt nog altijd als een voorbeeld van een zorgvuldige omgang met het modernistische erfgoed.
Minder bekend, maar even kenmerkend voor zijn werkwijze, is de herbestemming van de Martinuskerk aan de Oudegracht in Utrecht, een van de laatste ontwerpen van Alfred Tepe. De Maar verwierf de kerk en transformeerde het gebouw tot appartementen, waarbij de monumentale kwaliteiten behouden bleven. Zelf woonde hij destijds in de naastgelegen pastorie en realiseerde hij in de voormalige pastorietuin een ingetogen vrijstaande woning. De karakteristieke roze kozijnen van de kerk vormen nog steeds een herkenbaar detail van deze transformatie.
Zijn belangstelling reikte verder dan het individuele gebouw. Dolf de Maar was nauw betrokken bij projecten op het gebied van participatieve stadsvernieuwing, waarin bewoners een wezenlijke rol kregen in de ontwikkeling van hun leefomgeving. Bij de vernieuwing van onder meer het Spijkerkwartier in Arnhem wist hij architectonische kwaliteit, behoud van de bestaande stedelijke structuur en bewonersparticipatie op overtuigende wijze met elkaar te verbinden.
Met Dolf de Maar verliest het vak een architect die restauratie en transformatie niet zag als een technische opgave, maar als een culturele verantwoordelijkheid. Zijn werk laat zien dat zorgvuldig behoud, eigentijdse ingrepen en maatschappelijke betrokkenheid elkaar kunnen versterken. Zijn projecten vormen een blijvende bijdrage aan de Nederlandse architectuurcultuur en aan het denken over de toekomst van ons gebouwde erfgoed.
Foto bovenaan: Portret van ir. D. de Maar, geb. Rotterdam, 18 januari 1937, architect, naast een model - en in de tuin van de gerestaureerde, door Gerrit Rietveld ontworpen, voormalige chauffeurswoning Waldeck Pyrmontkade 20 te Utrecht, 1996 (Fotodienst GAU, HUA)