Nieuws

De wijkentour start bij A Beautiful Mess, een restaurant en ontmoetingsruimte op het terrein van het AZC Utrecht. Tot 1991 was hier een militair hospitaal gevestigd. Tegenwoordig is het een plek waar bewoners van het azc en buurtbewoners elkaar geregeld ontmoeten. 
A Beautiful Mess stroomt deze ochtend vol met belangstellenden. In twee groepen maken zij een historische wandeling door de wijk: een onder leiding van architectuur- en bouwhistoricus Raphaël Rijntjes, de ander onder leiding van stads- en architectuurgids Renette Niekerk. 

Eiland in de stad
Onder de deelnemers zijn, zoals gebruikelijk, veel leden van Oud-Utrecht. Ook loopt een groep bewoners en oud-bewoners van het azc mee. In de groep van Renette Niekerk, waarbij schrijver dezes aansluit, bevinden zich vier jonge vrouwen uit Syrië en Gaza. Bij elke stop wordt de toelichting samengevat in het Engels en doorvertaald naar het Arabisch.
Bij het Ibis Hotel, tegenwoordig een tijdelijke opvanglocatie voor statushouders, vertelt Niekerk dat hier tot 1984 herberg en café-restaurant Den Hommel gevestigd was. Het gebouw vormde jarenlang een markant punt aan de rand van de wijk, aan de Leidsche Rijn. Dat brengt haar op een van de opmerkelijke feiten van deze tocht: Oog in Al wordt omringd door water en kan daardoor worden gezien als een eiland in de stad.

Stadsuitbreiding
Even later arriveert de groep in Park Oog in Al bij het Landhuis in de Stad, een achttiende-eeuws landhuis met theekoepel en tegenwoordig een restaurant. Hier stichtte jonkheer Everard Meyster in de zeventiende eeuw een buitenplaats. Hij noemde het landgoed Oog in Al omdat hij vanaf deze plek zicht wilde houden op de geplande stadsuitbreiding door burgemeester Hendrick Moreelse. 
Die uitbreiding kwam pas echt op gang in het begin van de twintigste eeuw na de aanleg van het Merwedekanaal en de bouw van de Olie- en Lijnkoekenfabriek Cereol, in de volksmond bekend als de sojafabriek of stinkfabriek van Oog in Al. 
De gemeente Utrecht kocht het landgoed in 1918 van Pieter Hendrik van den Broeke, waarna de aanleg van de woonwijk begon. Berlage ontwierp het stratenplan voor deze ruim opgezette wijk voor de hogere middenstand. Nog altijd kenmerken veel groen, lage bakstenen huizen, pannendaken en ruime tuinen de wijk. Oog in Al is daarmee een typisch voorbeeld van een tuinwijk. 

Rietveldwoningen
Een van de stops is bij de Rietveldwoningen aan de Robert Schumannstraat. De vier witte woningen vallen direct op tussen de omliggende bakstenen huizen. Rietveld ontwierp ze voor arbeiders en de lagere middenklasse. De woningen hebben een half souterrain, twee woonlagen, een plat dak en karakteristieke balkons met draadglazen scheidingswanden. Zoals dat vaker gebeurde bij modernistische architectuur, werd  niet enthousiast gereageerd op de komst van dit huizenblok, vertelt Niekerk. Inmiddels hebben de woningen de status van rijksmonument vanwege hun architectonische en typologische waarde.

Mitrailleurbunker
Niekerk leidt de deelnemers langs meer bezienswaardigheden, waaronder de Duitse mitrailleurbunker in Park Oog in Al. De bunker herinnert aan de sterke Duitse aanwezigheid tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanaf april 1942 nam vooral de Kriegsmarine een groot deel van de wijk in gebruik voor belangrijke commandoposten. De bunker is inmiddels overwoekerd door struiken. Aan de hand van een oude foto laat Niekerk zien dat het bouwwerk destijds was vermomd als een wit woonhuisje, compleet met nepkozijnen en een witte verflaag.

Foto-expositie
Na stops bij onder meer de Johan de Wittschool, de eerste school van Oog in Al en ontworpen door architect Planjer, keert de groep terug naar A Beautiful Mess. Daar wacht een heerlijke lunch, bereid door bewoners van het azc. 

Tijdens de afsluiting vertelt Joost Splinter, een van de organisatoren, over een foto-expositie in de ontmoetingsruimte. Bewoners van het azc gingen samen met wijkbewoners op pad onder leiding van fotograaf Maarten Mooijman. Met hun mobiele telefoon legden zij markante gebouwen en favoriete plekken in Oog in Al vast. Een mooi initiatief dat laat zien dat erfgoed niet alleen iets is om naar te kijken of over te horen, maar ook een verbindende kracht kan zijn.