Nieuws

 Het idee ontstond na het erfgoeddebat met gemeenteraadsleden van vrijdag 13 maart. Een fietstocht leek Oud-Utrecht de beste manier. Het was prachtig weer. Romi Leever, Bert van Steeg en Gertjan te Hoonte waren van de partij. We fietsten langs prachtige, interessante en mooie plekken in Utrecht. Het doel van dit verslag is om ook degenen die niet aanwezig konden zijn te inspireren om zo denkkracht op gang te brengen om bedreigd erfgoed veilig te stellen.

Waar is het erfgoed gered? Waar dreigt het verloren te gaan? Wat kunnen we doen? Hieronder de tien locaties op een rij.

Het MADO-pand, Oudegracht 119
In dit pand zat kantoorboekhandel MADO. In 1961 ontwierp Rietveld de huidige gevel. Daar bleef het niet bij, de hele winkelinrichting was van zijn hand, maar door de vele verbouwingen door diverse eigenaren is dit verloren gegaan. Gelukkig staat deze bijzondere Rietveldgevel inclusief het deel in de steeg, op de monumentenlijst en is het gered.

Woortman, Neude 3
Hier staat een dode winkel. De ooit een van de oudste drogisterijen van Nederland sloot in 2025 de deuren. Een bijzonder pand met een bijzonder interieur uit de negentiende eeuw. Met het verdwijnen van de drogisterij verdween een stuk Utrechts economisch erfgoed. Bovendien konden er drie huishoudens goed van leven. Wat komt er voor terug? Het erfgoed is nog te redden door een vergunning te verlenen voor een drogist of een apotheek. Dan blijft de continuïteit in functie en behouden we die economische diversiteit. Wie durft de vergunning te verstrekken die de oude functie voortzet?

Fundatie van Renswoude, einde Lange Nieuwstraat
De fundatie is opgericht in 1754. Het grote huis is door een rijke dame opgericht om ‘schrandere wezen’ onderdak en opleiding te verschaffen. Dit pand is in alles bijzonder: de buitenkant, de binnenkant, de dingen die erin staan, en het fonds; alles is bewaard gebleven. Het stond te koop en iedereen hield de adem in. Wat zou er gaan gebeuren? Gelukkig heeft de Vereniging Hendrick de Keyser het gekocht. Deze vereniging zet zich in voor het behoud van historische gebouwen. Hiermee is dit erfgoed veiliggesteld.

Louis Hartlooper Complex, Tolsteegbrug 1
Jos Stelling heeft dit erfgoed gered. Hij nam het initiatief om in dit leegstaande politiebureau uit 1926 een filmtheater te vestigen. In 2001 stemde de gemeente toe om het oude politiebureau om te bouwen tot filmtheater. Dat is goed gelukt. De architect J. Planjer legde met details in de bouwstijl verbindingen met de oude Middeleeuwse Tolsteegpoort. De brug, de oude tramhalte vormen met het gebouw eenheid. Het terras is naar buiten gericht. Een filmhuis om trots op te zijn.

Oude Iglofabriek, Veilingstraat 10
Veel van dit fabriekscomplex is al gesloopt. Een deel (kringloopwinkel) staat er nog. Ooit stonden hier de machines om groenten in te vriezen. Toen in heel Nederland het industrieel erfgoed werd ontdekt, besloot de gemeente dit unieke gebouw te slopen voor fantasieloze woningbouw. Overal is het hergebruik van industrieel erfgoed succesvol maar hier is het mis gegaan. Helaas is het idee om woningen te realiseren in het deel dat nog over is een gepasseerd station.

Villa Jongerius, Dr. M. A. Tellegenlaan 1
Deze villa is na het faillissement ernstig vervallen. Het is een uniek gebouw, dat niet in een architectuurstroming is te vatten omdat de toenmalige eigenaar het zelf heeft ontworpen. Het pand is alleen daarom al het bewaren waard. Dat is gelukkig goed gelukt dankzij investeringen van de nazaten van Jongerius. Tuin, villa en kantoor vormen een complex en staan als geheel op de Rijksmonumentenlijst. Na een grote restauratie (2010) wordt het sinds 2013 verhuurd voor vergaderingen, trainingen, diners en bijeenkomsten. Een mooi bewijs van gered erfgoed.

Huis van Mien, Van Zijstweg 51
Deze voormalige hovenierswoning vertelt het verhaal van dit deel van Utrecht. Het is meer dan een gebouw. Hier komen erfgoed, omgeving, landschap en gebruik samen. De gemeente wilde het slopen. Het pand werd gekraakt en daarmee werd het bewoond, in plaats van verwaarloosd. Monumentenliefhebbers maakten bezwaar tegen de sloop. Het huis heeft prachtige art-deco kenmerken! Gelukkig is het op de gemeentelijke monumentenlijst gezet. Is dit bijzondere erfgoed hiermee gered of wordt er een glazen stolp omheen gezet? Dit is erfgoed voor iedereen.

Een bijzonder neo-classicistisch pand, Van Sijpesteijnkade 25
Wie hier staat ziet dat er erge dingen zijn gebeurd. Voor velen voelt het hier sociaal onveilig. De panden aan de Van Sijpesteijnkade zijn, ondanks hevige protesten, gesloopt met uitzondering van nummer 25. Het fungeert als ingang voor de woningen erachter, maar is met een glazen toren het erfgoed gered? Erfgoed is meer dan een gevel! Erfgoed is niet de voorkant alleen, maar gaat ook om samenhang, sfeer en menselijke maat van de omgeving.

BUNK, Catharijnekade 9
De kerk uit 1891 is in 2019 omgetoverd tot een driesterrenhotel, waar het kerkorgel kan doorspelen. Hier is duidelijk te zien dat op deze plek respectvol is omgesprongen met (religieus) erfgoed. Het is een hotel, maar er zijn voor buurtbewoners werkplekken geïnstalleerd. Het is een ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, en waar culturele activiteiten worden georganiseerd. Bunk maakt duidelijk dat het behoud van erfgoed prima samengaat met nieuwe functies.

Molen Rijn en Zon, Adelaarstraat 30
Molens horen bij Nederland. Utrecht had vroeger tientallen molens. Er staan er nog twee, waaronder deze uit 1745. Alle molens in Nederland staan op de monumentenlijst en het beroep van molenaar staat op de Unescolijst van immaterieel erfgoed. In de jaren ’60 wilde de gemeente deze molen nog slopen. De buurt en molenaar staken hier een stokje voor. De gemeente kocht de molen en een restauratie volgde. Levend erfgoed kan niet voortbestaan zonder molenaar. Deze molen laat zien dat erfgoed meer is dan een gebouw, dat samenhangt met ambacht en gebruik. De buurt is erg blij met de molen en bewoners hechten veel waarde aan de molen.

Tuinwijk Utrecht, een buurt met woningen in Amsterdamse Schoolstijl, Bucheliusstraat 1
Het enige tuindorp in Utrecht (gebouwd in 1926) loopt gevaar. Bij alle woningen in deze buurt is exterieur, tuinaanleg, plantsoenen, stratenpatroon en het interieur van honderd jaar oud bewaard gebleven. In Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en ook in steden buiten Nederland gaan ze zeer zuinig om met hun tuindorp, maar in Utrecht blijkbaar niet voldoende. Dit deel van Tuinwijk is een architectonische eenheid en is een beschermd stadsgezicht. Maar alleen die bescherming is niet voldoende; het vormt een geheel met de bewoners. Niet aankomen dus! Dat lijkt Portaal (eigenaar) maar met mate te interesseren. Het moet op te schop, waarbij de samenhang, karakter, sfeer, en interieurs gaan verdwijnen. Portaal wil er kleine appartementen van maken, niet voor het oplossen van de woningnood, maar voor snelle doorloop van ongeveer een half jaar. Is dit wat we willen? De gemeenteraad kan dit erfgoed redden door de hele buurt, inclusief de interieurs, op de monumentenlijsten te plaatsen.

Volksbuurtmuseum, Waterstraat 27
We eindigen onze fietstocht in het Volksbuurtmuseum, met een kop koffie en een spoorpunt. Een typisch Utrechts stukkie gebak. Het Volksbuurtmuseum is een mooi museum over onzichtbaar erfgoed: de mensen vormen de unieke cultuur van Wijk-C. Veel is door sloop (projectontwikkeling) verloren gegaan, maar de bewoners sprongen op de bres voor hun erfgoed. Zij zagen dat met het verdwijnen van hun buurt ook hun cultuur verdween. Houvast is een ‘eigen’ museum, over de geschiedenis van gewone mensen. Geen idylle, maar het verhaal over armoede en dat de ‘vooruitgang’ veel om zeep kan helpen. Want, waarom álle panden slopen voor kantoren? Er zijn prachtige panden weggevaagd. Nieuwbouw, projectontwikkeling en behoud van erfgoed zouden naast elkaar moeten bestaan!