Nieuws

Overvecht werd ontworpen als een modern, ruim opgezet stadsdeel, met woningen en vele groene, recreatieve ruimtes. Er zijn ook oudere sporen te vinden, van de watertoren tot Fort Blauwkapel en het omliggende veenweidelandschap. Dit jaar bestaat Overvecht 65 jaar. De wijk werd ooit ontworpen als modernistisch stadsdeel, maar kreeg later als ‘Vogelaarwijk’ een heel ander imago. Tijdens de wijkentour van Oud-Utrecht op zaterdag 24 oktober ontdekten deelnemers al wandelend en fietsend hoe de stedenbouwkundige idealen van de jaren zestig, de geschiedenis van het landschap en de verhalen van bewoners samen het karakter van Overvecht bepalen.

Op de fiets langs de randen van Overvecht
Dat Overvecht niet zo’n best imago heeft, vindt Anouk van Wijhe van Utrecht Time Machine nogal onterecht. Haar tocht volgde de randen van Overvecht en verbond plekken als Fort Blauwkapel, het station Overvecht, de Vecht en de Klopvaart met de ruimtelijke en sociale geschiedenis van de wijk. Deelnemers werden door haar uitgenodigd om ook hun eigen herinneringen en verhalen mee te nemen, en dat deden ze! De diepere historie van Overvecht is voelbaar aan de randen van de wijk. Bij Fort Blauwkapel zien we onder andere de betekenis van het gebied als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, die er tot aan de jaren vijftig voor heeft gezorgd dat het oosten van Utrecht nauwelijks kon uitbreiden door Verboden Kringen.

Bij de Gageldijk zien we de onmiddellijke overgang van Overvecht naar het open, van oorsprong middeleeuwse veenweidegebied. Ook het gebied waar later Overvecht verrees, maakte deel uit van dit veenweidelandschap. Om de grond bouwrijp te maken werd het gebied opgehoogd met zand van het naastgelegen Maarsseveen, waardoor de geliefde Maarsseveenseplassen zijn ontstaan. De zuidwestelijke grens wordt gevormd door de Vecht, een recreatieve groene rand die zich in de 17e eeuw ontwikkelde tot buitenplaatszone. Hoewel de Overvechtse lusthoven zijn verdwenen, herinnert de theekoepel van het buiten Roosendaal nog aan deze geschiedenis. Met de bouw van Overvecht werd een parkzone langs de Vecht gerealiseerd met voorzieningen als het ziekenhuis en de waterzuivering. Het Zandpad kreeg een beruchte reputatie als prostitutiezone. De fietstocht liet zien hoe de randen van Overvecht niet alleen de wijk begrenzen, maar ook de verbinding vormen tussen de geschiedenis van het landschap, de stad en haar bewoners.

Wandelen door Overvecht-Zuid
Overvecht-Zuid werd als eerste aangelegd. Architectuurhistoricus Bettina van Santen, adviseur cultuurhistorie bij de gemeente Utrecht, liet tijdens een wandeling door Overvecht-Zuid zien hoe de oorspronkelijke stedenbouwkundige ideeën nog altijd herkenbaar zijn. De wijk bestaat uit zogenoemde stempels: vierkante eenheden waarin straten, woningen en groen volgens een vast patroon zijn gerangschikt. Binnen die structuur wisselen laagbouw, middelhoogbouw en hoogbouw elkaar af. Ook de oriëntatie van de woningen was een bewuste keuze die representatief is voor de modernistische stedenbouw. De huizen werden onder een hoek van 45 graden geplaatst, zodat de woningen optimaal op de zon waren gepositioneerd. De route voerde langs vele gebouwde elementen die kenmerkend zijn voor het naoorlogse modernistische stedenbouw: van doorzonwoningen en spetterbadjes voor kinderen tot de vele kunstwerken als gevolg van de 1,5%-percentageregeling van de Nederlandse overheid. De wandeling van Bettina begon en eindigde bij de watertoren aan de Neckardreef, die in 1934-1935 werd gebouwd voor de toenmalige gemeente Maartensdijk. De prachtige toren in Amsterdamse Schoolstijl kreeg met de bouw van Overvecht een monumentale ligging in het centraal gelegen Watertorenpark, met zichtas over de singel. Deze ‘Dom van Overvecht’ is niet meer in gebruik als Watertoren en momenteel wordt door de gemeente gezocht naar een passende herbestemming.

Door het groen van Overvecht-Noord
Van veraf valt de hoogbouw aan de randen van Overvecht op. Eenmaal in de wijk blijkt hoeveel ruimte er is voor groen. Janne van Malenstein, wijkambassadeur groen en schoon Overvecht, nam ons mee naar Park de Gagel, het groene hart van Overvecht-Noord. Park de Gagel vormt een groene wig tussen de woonbuurten van Overvecht-Noord. De bebouwing rond dit park werd relatief kleinschalig en open gehouden, zodat het groen zo ver mogelijk de woonbuurten in kon lopen. Tijdens de tocht kwamen deelnemers langs kunst, tuinen, waterpartijen en verschillende vormen van woningbouw, waaronder de experimentele flats. Dit park was van meet af aan bedoeld voor meer dan wandelen alleen. Dicht bij de woonblokken moesten speeltuinen komen voor kinderen voor alle leeftijden. Het oorspronkelijke plan telde vele kleuterspeelplaatsen, klim- en klauterspeelplaatsen, ligweiden, plekken voor ouderen, vogel- en dierenverblijven en schooltuintjes. Wie goed kijkt ziet nog elementen uit de jaren zeventig, zoals de zeshoekige paviljoens en pergola’s. Ze herinneren aan een tijd waarin bij de inrichting van de wijk veel aandacht uitging naar spelen, recreatie en ontmoeting en ontmoeting. Functiescheiding en de aandacht voor het dagelijks leven waren in dit opzicht in Overvecht lang niet altijd harde tegenstellingen.

 Zicht op de tuinaanleg bij Park de Gagel, met op de achtergrond hoge flats, kort na aanleg in 1975 (foto van Alff, J.P. van, fotograaf, HUA)

Herinneringen ophalen in de bibliotheek
De bibliotheek was de plek waar bezoekers tussen de rondleidingen samenkwamen. In de huiskamer konden bezoekers kennismaken met de vertellers van de Emigratiegeneratie. Samen haalden zij herinneringen op over de wijk en vertelden ze over de culturele achtergronden van deze groep bewoners uit Overvecht. Na afloop van de rondleiding sloten we af met een borreltje in de Bibliotheek.

Meer weten over Overvecht?
Over Overvecht is online veel te lezen en te kijken. Wie na de wijkentour verder wil lezen en kijken, kan beginnen bij de documentaireserie Typisch Overvecht van de NPO, over de bijzonderheden van de wijk en haar bewoners. Ook de watertoren heeft een eigen verhaal: ter gelegenheid van de negentigste verjaardag van de toren maakte U in de Wijk een vierdelige videoserie. Daarnaast biedt het cultuurhistorisch rapport van Urban Fabric en Steenhuis stedenbouwlandschap meer achtergrond bij de stedenbouwkundige opzet van Overvecht. 

Wijkentours
Erfgoed verbindt! Daarvan is de historische vereniging Oud-Utrecht overtuigd. Oud-Utrecht is daarom initiatiefnemer van de wijkentour, waarbij de vereniging organisaties en bewoners ondersteunt bij het opzetten van activiteiten rond geschiedenis en erfgoed. Dat gaat van historische wandelingen en fietstochten onder leiding van een gids, tot pubquizzen en aansluiting bij specifieke gebeurtenissen in een wijk, zoals de herdenking van de herbouw van Molen De Ster in Lombok en de opening van de vernieuwde Ooster- en Westerkade in Hoograven. De laatste wijkentours van dit jaar gaan naar:

• zaterdag 7 november: Oog in Al
• zaterdag 12 december: Kanaleneiland

Meer informatie is te vinden in de agenda op deze website.