Lezing over Lodewijk XIV en de Franse bezetting van Utrecht
Op woensdag 28 oktober verzorgde Wout Troost een lezing over de Franse bezetting van Utrecht in 1672 en 1673. Troost, die promoveerde op de Ierse politiek van Willem III en verschillende boeken over de stadhouder publiceerde, nam de aanwezigen mee naar het Rampjaar 1672. Centraal stonden de Franse inval onder koning Lodewijk XIV, de gevolgen voor Utrecht en de politieke machtsverschuivingen na het vertrek van de Fransen.
In 1672 werd de Republiek van verschillende kanten aangevallen. De Franse koning Lodewijk XIV wilde de Republiek onderwerpen en had eerder al in het geheim afspraken gemaakt met Engeland en de vorstendommen Münster en Keulen. De Franse troepen rukten snel op. Nadat de verdediging langs de IJssel was doorbroken en het Staatse leger zich terugtrok, bleef Utrecht vrijwel onverdedigd achter. Op 24 juni 1672 viel de stad in Franse handen. Lodewijk XIV bezocht Utrecht vervolgens zelf.
Tijdens de bezetting kreeg de Utrechtse bevolking te maken met zware financiële eisen, inkwartiering van soldaten en plunderingen. Ook de religieuze verhoudingen veranderden. Zo werd de Domkerk opnieuw voor de katholieke eredienst gebruikt. De Fransen brachten daarmee niet alleen militaire, maar ook maatschappelijke veranderingen teweeg.
Troost besteedde eveneens aandacht aan de politieke verhoudingen binnen de Republiek. Vooral vanuit Holland werd de Utrechtse bestuurders verweten dat zij de stad te gemakkelijk aan de Fransen hadden overgegeven. De verhouding tussen Utrecht, Holland en stadhouder Willem III kwam daardoor onder druk te staan.
Een belangrijke rol was weggelegd voor Godard Adriaan van Reede, heer van Amerongen. Hij behoorde tot een invloedrijk Utrechts adellijk geslacht en ontwikkelde zich tot een belangrijke vertrouweling van Willem III. Ook zijn zoon, Godard van Reede-Ginkel, was nauw betrokken bij de strijd tegen de Fransen. Hij diende als officier in het Staatse leger en zou later een belangrijke militaire carrière opbouwen in dienst van de Republiek.
Na militaire successen van de Republiek en haar bondgenoten, waaronder de herovering van Naarden en de verovering van Bonn, verlieten de Franse troepen Utrecht op 23 november 1673. Bij hun vertrek eisten zij nog aanzienlijke geldbedragen van de stad.
Met het vertrek van de Fransen keerde de oude politieke situatie echter niet terug. Willem III liet het Utrechtse bestuur ingrijpend veranderen. Het nieuwe regeringsreglement van 1674 gaf hem vergaande invloed op de benoeming van bestuurders. Godard Adriaan van Reede speelde vervolgens een belangrijke rol als tussenpersoon tussen de Utrechtse regenten en de stadhouder.
De lezing maakte duidelijk dat de Franse bezetting niet alleen een militaire episode was, maar ook een belangrijk keerpunt in de Utrechtse politieke geschiedenis. De gevolgen van het Rampjaar werkten nog jarenlang door in de machtsverhoudingen binnen het gewest.
Op 20 november 2026 verschijnt bij Walburg Pers het nieuwe boek van Wout Troost, Een leven in dienst van de Republiek: Godard van Reede-Ginkel (1644–1703). In deze biografie beschrijft Troost het leven en de militaire carrière van de Utrechtse edelman, die onder Willem III uitgroeide tot een belangrijke legeraanvoerder. Het boek is onder meer gebaseerd op de brieven die Van Reede-Ginkel over zijn militaire ervaringen aan zijn vader schreef.